Pramod Pandey
Praveen Pourush

рдмुрдзрд╡ाрд░, 18 рдЬрдирд╡рд░ी 2023

рднाрд░рдд рд╡рди рд╕्рдеिрддि рд░िрдкोрд░्рдЯ 2021

рдХेंрдж्рд░ीрдп рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╡рди рдФрд░ рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे рднाрд░рддीрдп рд╡рди рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдж्рд╡ाрд░ा рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рднाрд░рдд рд╡рди рд╕्рдеिрддि рд░िрдкोрд░्рдЯ 2021, 13 рдЬрдирд╡рд░ी 2022 рдХो рдЬाрд░ी рдХी। рджेрд╢ рдоें рд╡рдиों рдПрд╡ं рд╡ृрдХ्рд╖ों рд╕े рдЖрдЪ्рдЫाрджिрдд рджेрд╢ рдХे рдХुрд▓ рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा 24.62 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ै। рджेрд╢ рдоें рдХुрд▓ рд╡рдиाрд╡рд░рдг 21.71 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ै। рджेрд╢ рдоें рдХुрд▓ рд╡ृрдХ्рд╖ाрд╡рд░рдг 2.91 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╣ै। рдЗрд╕ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 17 рд░ाрдЬ्рдпों рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ों рдХा 33% рд╕े рдЕрдзिрдХ рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡рди рдЖрдЪ्рдЫाрджिрдд рд╣ैं। рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рд╡рди рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рд╡ाрд▓े рд╢ीрд░्рд╖ рд░ाрдЬ्рдп

рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░, 26 рдл़рд░рд╡рд░ी 2013

рдкंрдбिрдд рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж


рд╕्рдиेрд╣ी рд╕्рд╡рдЬрдиों,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,^,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

рдХрд▓ рджिрдиांрдХ реирен рдлрд░рд╡рд░ी рдХो рдХ्рд░рди्рддिрдХाрд░ी рд╢िрд░ोрдордгि,рднाрд░рдд рдоाрддा рдХे рд╕рдЪ्рдЪे рд╕рдкूрдд, рд╡ीрд░ рдкंрдбिрдд рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдд्рд░िрдкाрдаी `рдЖрдЬाрдж` рдХी рдкुрдг्рдп рддिрдеि рд╣ै,рдЙрдирдХे рд╡рд▓िрджाрди рджिрд╡рд╕ рдкрд░ рдЕрд╢्рд░ु рдкूрд░िрдд рднाрд╡рднीрдиी рд╣ाрд░्рджिрдХ рд╢्рд░рдж्рдзांрдЬрд▓ि,рд╢्рд░рдж्рдзा рд╕ुрдорди рдЕрд░्рдкрдг,рд╡े рд╕рджा рдЖрдЬाрдж рд░рд╣े,рдЕрдорд░ рд╣ें рдЕрдорд░ рд░рд╣ेंрдЧे,

,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,^,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
*****

рдкंрдбिрдд рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी (рдЬрди्рдо 23 рдЬुрд▓ाрдИ, 1906; рдоृрдд्рдпु 27 рдл़рд░рд╡рд░ी, 1931) рдеे। 17 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рджрд▓ ‘рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рд░िрдкрдм्рд▓िрдХрди рдПрд╕ोрд╕िрдПрд╢рди’ рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ो рдЧрдП। рджрд▓ рдоें рдЙрдирдХा рдиाрдо ‘рдХ्рд╡िрдХ рд╕िрд▓्рд╡рд░’ (рдкाрд░ा) рддрдп рдкाрдпा рдЧрдпा। рдкाрд░्рдЯी рдХी рдУрд░ рд╕े рдзрди рдПрдХрдд्рд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬिрддрдиे рднी рдХाрд░्рдп рд╣ुрдП рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЙрди рд╕рдмрдоें рдЖрдЧे рд░рд╣े। рд╕ांрдбрд░्рд╕ рд╡рдз, рд╕ेрдг्рдЯ्рд░рд▓ рдЕрд╕ेрдо्рдмрд▓ी рдоें рднрдЧрдд рд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдо рдлेंрдХрдиा, рд╡ाрдЗрд╕рд░ाрдп рдХी рдЯ्рд░ेрди рдмрдо рд╕े рдЙрдб़ाрдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा, рд╕рдмрдХे рдиेрддा рд╡рд╣ी рдеे। рдЗрд╕рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз ‘рдХाрдХोрд░ी-рдХेрд╕’ рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рднाрдЧ рд▓िрдпा рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХी рдЖंрдЦों рдоें рдзूрд▓ рдЭोंрдХрдХрд░ рдлрд░ाрд░ рд╣ो рдЧрдП। рдПрдХ рдмाрд░ рджрд▓ рдХे рд▓िрдпे рдзрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рд╡े рдЧाрдЬीрдкुрд░ рдХे рдПрдХ рдорд╣ंрдд рдХे рд╢िрд╖्рдп рднी рдмрдиे। рдЗрд░ाрджा рдеा рдХि рдорд╣ंрдд рдХे рдорд░рдиे рдХे рдмाрдж рдорд░ु рдХी рд╕ाрд░ी рд╕ंрдкрдд्рддि рджрд▓ рдХो рджे рджेंрдЧे।


рдЬीрд╡рди рдкрд░िрдЪрдп

рдкंрдбिрдд рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХा рдЬрди्рдо рдПрдХ рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рдЧ्рд░ाрдо рднाрд╡рд░ा рдоें 23 рдЬुрд▓ाрдИ, 1906 рдХो рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрдирдХे рдкिрддा рдкंрдбिрдд рд╕ीрддाрд░ाрдо рддिрд╡ाрд░ी рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдЙрди्рдиाрд╡ рдЬ़िрд▓े рдХे рдмрджрд░ рдЧाँрд╡ рдХे рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдеे। рднीрд╖рдг рдЕрдХाрд▓ рдкрдб़рдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╡े рдЕрдкрдиे рдПрдХ рд░िрд╢्рддेрджाрд░ рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрдХрд░ 'рдЕрд▓ीрд░ाрдЬрдкुрд░ рд░िрдпाрд╕рдд' рдХे рдЧ्рд░ाрдо рднाрд╡рд░ा рдоें рдЬा рдмрд╕े рдеे। рдЗрд╕ рд╕рдордп рднाрд╡рд░ा рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдЭाрдмुрдЖ рдЬ़िрд▓े рдХा рдПрдХ рдЧाँрд╡ рд╣ै। рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЬрдм рдмрдб़े рд╣ुрдП рддो рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдоाрддा–рдкिрддा рдХो рдЫोрдб़рдХрд░ рднाрдЧ рдЧрдпे рдФрд░ рдмрдиाрд░рд╕ рдЬा рдкрд╣ुँрдЪा। рдЙрдирдХे рдлूрдлा рдЬी рдкंрдбिрдд рд╢िрд╡рд╡िрдиाрдпрдХ рдоिрд╢्рд░ рдмрдиाрд░рд╕ рдоें рд╣ी рд░рд╣рддे рдеे। рдХुрдЫ рдЙрдирдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓िрдпा рдФрд░ рдХुрдЫ рдЦुрдж рднी рдЬुрдЧाрдб़ рдмिрдаाрдпा рддрдеा 'рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╡िрдж्рдпाрдкीрда' рдоें рднрд░рддी рд╣ोрдХрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рд▓рдЧे। рдЙрди рджिрдиों рдмрдиाрд░рд╕ рдоें рдЕрд╕рд╣рдпोрдЧ рдЖंрджोрд▓рди рдХी рд▓рд╣рд░ рдЪрд▓ рд░рд╣ी рдеी। рд╡िрджेрд╢ी рдоाрд▓ рди рдмेрдЪा рдЬाрдП, рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд▓ोрдЧ рджुрдХाрдиों рдХे рд╕ाрдордиे рд▓ेрдЯрдХрд░ рдзрд░рдиा рджेрддे рдеे।
рд╕рдХ्рд░िрдп рдпोрдЧрджाрди

1919 рдоें рд╣ुрдП рдЬрд▓िрдпाँрд╡ाрд▓ा рдмाрдЧ़ рдирд░рд╕ंрд╣ाрд░ рдиे рдЙрди्рд╣ें рдХाрдл़ी рд╡्рдпрдеिрдд рдХिрдпा 1921 рдоें рдЬрдм рдорд╣ाрдд्‍рдоा рдЧाँрдзी рдХे рдЕрд╕рд╣рдпोрдЧ рдЖрди्рджोрд▓рди рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХिрдпा рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрд╕рдоे рд╕рдХ्рд░िрдп рдпोрдЧрджाрди рдХिрдпा। рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рднी рдПрдХ рджिрди рдзрд░рдиा рджेрддे рд╣ुрдП рдкрдХрдб़े рдЧрдпे। рдЙрди्рд╣ें рдкाрд░рд╕ी рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдоि0 рдЦрд░ेрдШाрдЯ рдХे рдЕрджाрд▓рдд рдоें рдкेрд╢ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдоि0 рдЦрд░ेрдШाрдЯ рдмрд╣ुрдд рдХрдб़ी рд╕рдЬाрдПँ рджेрддे рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмाрд▓рдХ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рд╕े рдЙрд╕рдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдкूрдЫрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा -

"рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдиाрдо рдХ्рдпा рд╣ै?"
"рдоेрд░ा рдиाрдо рдЖрдЬ़ाрдж рд╣ै।"
"рддुрдо्рд╣ाрд░े рдкिрддा рдХा рдХ्рдпा рдиाрдо рд╣ै?"
"рдоेрд░े рдкिрддा рдХा рдиाрдо рд╕्рд╡ाрдзीрди рд╣ै।"
"рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдШрд░ рдХрд╣ाँ рдкрд░ рд╣ै?"
"рдоेрд░ा рдШрд░ рдЬेрд▓рдЦाрдиा рд╣ै।"

рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдоि0 рдЦрд░ेрдШाрдЯ рдЗрди рдЙрдд्рддрд░ों рд╕े рдЪिрдв़ рдЧрдП। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХो рдкрди्рдж्рд░рд╣ рдмेंрддों рдХी рд╕рдЬ़ा рд╕ुрдиा рджी। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХी рдЙрдо्рд░ рдХेрд╡рд▓ рдЪौрджрд╣ рд╡рд░्рд╖ рдХी рдеी। рдЬрд▓्рд▓ाрдж рдиे рдЕрдкрдиी рдкूрд░ी рд╢рдХ्рддि рдХे рд╕ाрде рдмाрд▓рдХ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХी рдиिрд░्рд╡рд╕рди рджेрд╣ рдкрд░ рдмेंрддों рдХे рдк्рд░рд╣ाрд░ рдХिрдП। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдмेंрдд рдХे рд╕ाрде рдХुрдЫ рдЦाрд▓ рдЙрдзрдб़рдХрд░ рдмाрд╣рд░ рдЖ рдЬाрддी рдеी। рдкीрдб़ा рд╕рд╣рди рдХрд░ рд▓ेрдиे рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХो рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рдеा। рд╡рд╣ рд╣рд░ рдмेंрдд рдХे рд╕ाрде "рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдХी рдЬрдп" рдпा "рднाрд░рдд рдоाрддा рдХी рдЬрдп" рдмोрд▓рддे рдЬाрддे рдеा। рдЬрдм рдкूрд░े рдмेंрдд рд▓рдЧाрдП рдЬा рдЪुрдХे рддो рдЬेрд▓ рдХे рдиिрдпрдоाрдиुрд╕ाрд░ рдЬेрд▓рд░ рдиे рдЙрд╕рдХी рд╣рдеेрд▓ी рдкрд░ рддीрди рдЖрдиे рдкैрд╕े рд░рдЦ рджिрдП। рдмाрд▓рдХ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдиे рд╡े рдкैрд╕े рдЬेрд▓рд░ рдХे рдоुँрд╣ рдкрд░ рджे рдоाрд░े рдФрд░ рднाрдЧрдХрд░ рдЬेрд▓ рдХे рдмाрд╣рд░ рд╣ो рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдкрд╣рд▓ी рдЕрдЧ्рдиि рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рдо्рдоाрдирд░рд╣िрдд рдЙрдд्рддीрд░्рдг рд╣ोрдиे рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдмाрд▓рдХ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХा рдмрдиाрд░рд╕ рдХे рдЬ्рдЮाрдирд╡ाрдкी рдоोрд╣рд▓्рд▓े рдоें рдиाрдЧрд░िрдХ рдЕрднिрдирди्рджрди рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЕрдм рд╡рд╣ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХрд╣рд▓ाрдиे рд▓рдЧा।

рдоुрдХрджрдоे рдоें рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдХे рдкूрдЫрдиे рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдиाрдо ‘рдЖрдЬ़ाрдж’, рдкिрддा рдХा рдиाрдо ‘рд╕्рд╡ाрдзीрди’ рдФрд░ рдиिрд╡ाрд╕ ‘рдЬेрд▓рдЦाрдиा’ рдмрддाрдпा। рдкाрд░рд╕ी рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдиे рдЪिрдв़рдХрд░ 15 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдХिрд╢ोрд░ рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХो 15 рдмेंрдд рд▓рдЧाрдиे рдХी рд╕рдЬा рджे рджी। рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдиे рдпрд╣ рд╕рдЬा рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдХी рдЬेрд▓ рдоें ‘рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧाँрдзी рдХी рдЬрдп’ рдмोрд▓рддे рд╣ुрдП рдмрд░्рджाрд╢्рдд рдХी। рдмाрд╣рд░ рдЖрдХрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╡े рдХाрд╢ी рд╡िрдж्рдпाрдкीрда рдоें рднрд░्рддी рд╣ो рдЧрдП рдФрд░ рддрднी рдЙрдирдХा рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░िрдпों рд╕े рд╣ुрдЖ।

рдмрдЪрдкрди рдХा рджृрдв़рдиिрд╢्рдЪрдп


рдПрдХ рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рдЧ्рд░ाрдо рднाрд╡рд░ा рдХे рдЕрдзрдиंрдЧे рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рдмाрд▓рдХ рдоिрд▓рдХрд░ рджीрдкाрд╡рд▓ी рдХी рдЦुрд╢िрдпाँ рдордиा рд░рд╣े рдеे। рдХिрд╕ी рдмाрд▓рдХ рдХे рдкाрд╕ рдлुрд▓рдЭрдб़िрдпाँ рдеीं, рдХिрд╕ी рдХे рдкाрд╕ рдкрдЯाрдЦे рдеे рдФрд░ рдХिрд╕ी рдХे рдкाрд╕ рдоेрд╣рддाрдм рдХी рдоाрдЪिрд╕। рдмाрд▓рдХ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХे рдкाрд╕ рдЗрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рдеा। рд╡рд╣ рдЦрдб़ा–рдЦрдб़ा рдЕрдкрдиे рд╕ाрдеिрдпों рдХो рдЦुрд╢िрдпाँ рдордиाрддे рд╣ुрдП рджेрдЦ рд░рд╣ा рдеा। рдЬिрд╕ рдмाрд▓рдХ рдХे рдкाрд╕ рдоेрд╣рддाрдм рдХी рдоाрдЪिрд╕ рдеी, рд╡рд╣ рдЙрд╕рдоें рд╕े рдПрдХ рддीрд▓ी рдиिрдХाрд▓рддा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЫोрд░ рдХो рдкрдХрдб़рдХрд░ рдбрд░рддे–рдбрд░рддे рдЙрд╕े рдоाрдЪिрд╕ рд╕े рд░рдЧрдб़рддा рдФрд░ рдЬрдм рд░ंрдЧीрди рд░ौрд╢рдиी рдиिрдХрд▓рддी рддो рдбрд░рдХрд░ рдЙрд╕ рддीрд▓ी рдХो рдЬ़рдоीрди рдкрд░ рдлेंрдХ рджेрддा рдеा। рдмाрд▓рдХ

рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рд╕े рдпрд╣ рджेрдЦा рдирд╣ीं рдЧрдпा, рд╡рд╣ рдмोрд▓ा -
"рддुрдо рдбрд░ рдХे рдоाрд░े рдПрдХ рддीрд▓ी рдЬрд▓ाрдХрд░ рднी рдЕрдкрдиे рд╣ाрде рдоें рдкрдХрдб़े рдирд╣ीं рд░рд╣ рд╕рдХрддे। рдоैं рд╕ाрд░ी рддीрд▓िрдпाँ рдПрдХ рд╕ाрде рдЬрд▓ाрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╣ाрде рдоें рдкрдХрдб़े рд░рд╣ рд╕рдХрддा рд╣ूँ।"
рдЬिрд╕ рдмाрд▓рдХ рдХे рдкाрд╕ рдоेрд╣рддाрдм рдХी рдоाрдЪिрд╕ рдеी, рдЙрд╕рдиे рд╡рд╣ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХे рд╣ाрде рдоें рджे рджी рдФрд░ рдХрд╣ा -
"рдЬो рдХुрдЫ рднी рдХрд╣ा рд╣ै, рд╡рд╣ рдХрд░рдХे рджिрдЦाрдУ рддрдм рдЬाрдиूँ।"

рдмाрд▓рдХ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдиे рдоाрдЪिрд╕ рдХी рд╕ाрд░ी рддीрд▓िрдпाँ рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рдЕрдкрдиे рд╣ाрде рдоें рд▓े рд▓ीं। рд╡े рддीрд▓िрдпाँ рдЙрд▓्рдЯी–рд╕ीрдзी рд░рдЦी рд╣ुрдИ рдеीं, рдЕрд░्рдеाрдд рдХुрдЫ рддीрд▓िрдпों рдХा рд░ोрдЧрди рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХी рд╣рдеेрд▓ी рдХी рддрд░рдл़ рднी рдеा। рдЙрд╕рдиे рддीрд▓िрдпों рдХी рдЧрдб्рдбी рдоाрдЪिрд╕ рд╕े рд░рдЧрдб़ рджी। рднрдХ्рдХ рдХрд░рдХे рд╕ाрд░ी рддीрд▓िрдпाँ рдЬрд▓ рдЙрдаीं। рдЬिрди рддीрд▓िрдпों рдХा рд░ोрдЧрди рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХी рд╣рдеेрд▓ी рдХी рдУрд░ рдеा, рд╡े рднी рдЬрд▓рдХрд░ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХी рд╣рдеेрд▓ी рдХो рдЬрд▓ाрдиे рд▓рдЧीं। рдЕрд╕рд╣्рдп рдЬрд▓рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдиे рддीрд▓िрдпों рдХो рдЙрд╕ рд╕рдордп рддрдХ рдирд╣ीं рдЫोрдб़ा, рдЬрдм рддрдХ рдХी рдЙрдирдХी рд░ंрдЧीрди рд░ौрд╢рдиी рд╕рдоाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ो рдЧрдИ। рдЬрдм рдЙрд╕рдиे рддीрд▓िрдпाँ рдлेंрдХ рджीं рддो рд╕ाрдеिрдпों рд╕े рдмोрд▓ा -

"рджेрдЦो рд╣рдеेрд▓ी рдЬрд▓ рдЬाрдиे рдкрд░ рднी рдоैंрдиे рддीрд▓िрдпाँ рдирд╣ीं рдЫोрдб़ीं।"

рдЙрд╕рдХे рд╕ाрдеिрдпों рдиे рджेрдЦा рдХि рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХी рд╣рдеेрд▓ी рдХाрдл़ी рдЬрд▓ рдЧрдИ рдеी рдФрд░ рдмрдб़े–рдмрдб़े рдлрдлोрд▓े рдЙрда рдЖрдП рдеे। рдХुрдЫ рд▓рдб़рдХे рджौрдб़рддे рд╣ुрдП рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдХे рдкाрд╕ рдШрдЯрдиा рдХी рдЦ़рдмрд░ рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬा рдкрд╣ुँрдЪे। рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдШрд░ рдХे рдЕрди्рджрд░ рдХुрдЫ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी। рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХे рдкिрддा рдкंрдбिрдд рд╕ीрддाрд░ाрдо рддिрд╡ाрд░ी рдмाрд╣рд░ рдХे рдХрдорд░े рдоें рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмाрд▓рдХों рд╕े рдШрдЯрдиा рдХा рдм्рдпोрд░ा рд╕ुрдиा рдФрд░ рд╡े рдШрдЯрдиाрд╕्рдерд▓ рдХी рдУрд░ рд▓рдкрдХे। рдмाрд▓рдХ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдиे рдЖрддा рд╣ुрдЖ рджेрдЦा рддो рд╡рд╣ рдЬंрдЧрд▓ рдХी рддрд░рдл़ рднाрдЧ рдЧрдпा। рдЙрд╕рдиे рд╕ोрдЪा рдХि рдкिрддाрдЬी рдЕрдм рдЙрд╕рдХी рдкिрдЯाрдИ рдХрд░ेंрдЧे। рддीрди рджिрди рддрдХ рд╡рд╣ рдЬंрдЧрд▓ рдоें рд╣ी рд░рд╣ा। рдПрдХ рджिрди рдЦोрдЬрддी рд╣ुрдИ рдЙрд╕рдХी рдоाँ рдЙрд╕े рдШрд░ рд▓े рдЖрдИ। рдЙрд╕рдиे рдпрд╣ рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рди рджिрдпा рдеा рдХि рддेрд░े рдкिрддाрдЬी рддेрд░े рд╕े рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рдХрд╣ेंрдЧे।

рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рдк्рд░рдЬाрддंрдд्рд░ рд╕ंрдШ

рдмाрд▓рдХ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХा рдорди рдЕрдм рджेрд╢ рдХो рдЖрдЬ़ाрдж рдХрд░ाрдиे рдХे рдЕрд╣िंрд╕ाрдд्рдордХ рдЙрдкाрдпों рд╕े рд╣рдЯрдХрд░ рд╕рд╢рд╕्рдд्рд░ рдХ्рд░ाрди्рддि рдХी рдУрд░ рдоुрдб़ рдЧрдпा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмрдиाрд░рд╕ рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░िрдпों рдХा рдЧрдв़ рдеा। рд╡рд╣ рдорди्рдордердиाрде рдЧुрдк्рдд рдФрд░ рдк्рд░рдгрд╡ेрд╢ рдЪрдЯрд░्рдЬी рдХे рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдоें рдЖрдпे рдФрд░ рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рджрд▓ рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдмрди рдЧрдпे। рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░िрдпों рдХा рд╡рд╣ рджрд▓ "рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рдк्рд░рдЬाрддंрдд्рд░ рд╕ंрдШ" рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рдеा।
рдХाрдХोрд░ी рдХांрдб

рдХिрд╕ी рдмрдб़े рдЕрднिрдпाрди рдоें рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े "рдХाрдХोрд░ी рдбрдХ़ैрддी" рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ुрдП। рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдХे рдиेрддा рд░ाрдордк्рд░рд╕ाрдж рдмिрд╕्рдоिрд▓ рдеे। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рдЖрдпु рдХрдо рдеी рдФрд░ рдЙрдирдХा рд╕्рд╡рднाрд╡ рднी рдмрд╣ुрдд рдЪंрдЪрд▓ рдеा। рдЗрд╕рд▓िрдП рд░ाрдордк्рд░рд╕ाрдж рдмिрд╕्рдоिрд▓ рдЙрд╕े рдХ्рд╡िрдХ рд╕िрд▓्рд╡рд░ (рдкाрд░ा) рдХрд╣рдХрд░ рдкुрдХाрд░рддे рдеे। 9 рдЕрдЧрд╕्рдд, 1925 рдХो рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░िрдпों рдиे рд▓рдЦрдирдК рдХे рдиिрдХрдЯ рдХाрдХोрд░ी рдиाрдордХ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕рд╣ाрд░рдирдкुрд░ - рд▓рдЦрдирдК рдкैрд╕ेрди्рдЬрд░ рдЧाрдб़ी рдХो рд░ोрдХрдХрд░ рдЙрд╕рдоें рд░рдЦा рдЕंрдЧेрдЬ़ी рдЦ़рдЬ़ाрдиा рд▓ूрдЯ рд▓िрдпा। рдмाрдж рдоें рдПрдХ–рдПрдХ рдХрд░рдХे рд╕рднी рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рдкрдХрдб़े рдЧрдП; рдкрд░ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХрднी рднी рдкुрд▓िрд╕ рдХे рд╣ाрде рдоें рдирд╣ीं рдЖрдП। рдпрдж्рдпрдкि рд╡े рдЭाँрд╕ी рдоें рдкुрд▓िрд╕ рдеाрдиे рдкрд░ рдЬाрдХрд░ рдкुрд▓िрд╕ рд╡ाрд▓ों рд╕े рдЧрдкрд╢рдк рд▓рдб़ाрддे рдеे, рдкрд░ рдкुрд▓िрд╕ рд╡ाрд▓ों рдХो рдХрднी рднी рдЙрди рдкрд░ рд╕ंрджेрд╣ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдХि рд╡рд╣ рд╡्рдпрдХ्рддि рдорд╣ाрди рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХाрдХोрд░ी рдХांрдб рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджрд▓ рдХा рдирдпे рд╕िрд░े рд╕े рд╕ंрдЧрдарди рдХिрдпा। рдЕрдм рдЙрд╕рдХा рдиाрдо ‘рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рд╕ोрд╢рд▓िрд╕्рдЯ рд░िрдкрдм्рд▓िрдХрди рдПрд╕ोрд╕िрдПрд╢рди рдПрдг्рдб рдЖрд░्рдоी’ рд░рдЦा рдЧрдпा। рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЗрд╕ рдирдпे рджрд▓ рдХे рдХрдоांрдбрд░ рдеे। рд╡े рдШूрдо-рдШूрдо рдХрд░ рдЧुрдк्рдд рд░ूрдк рд╕े рджрд▓ рдХा рдХाрд░्рдп рдмрдв़ाрддे рд░рд╣े। рдлрд░ाрд░ी рдХे рджिрдиों рдоें рдЭाँрд╕ी рдХे рдкाрд╕ рдПрдХ рдирджी рдХे рдХिрдиाрд░े рд╕ाрдзु рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुрдЫ рд╕рдордп рдмिрддाрдпा।
рдЭांрд╕ी рдк्рд░рд╡ाрд╕

рдХाрдХोрд░ी рдХाрдг्рдб рдХे рдХрдИ рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░िрдпों рдХो рдлाँрд╕ी рдХे рджंрдб рдФрд░ рдХрдИ рдХो рд▓рдо्рдмे–рд▓рдо्рдмे рдХाрд░ाрд╡ाрд╕ рдХी рд╕рдЬ़ाрдПँ рдоिрд▓ीं। рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдЦिрд╕рдХрдХрд░ рдЭाँрд╕ी рдоें рдЕрдкрдиा рдЕрдб्рдбा рдЬрдоा рд▓िрдпा। рдЭाँрд╕ी рдоें рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХो рдПрдХ рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рд╕ाрдеी рдоाрд╕्рдЯрд░ рд░ुрдж्рд░рдиाрд░ाрдпрдг рд╕िंрд╣ рдХा рдЕрдЪ्рдЫा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоिрд▓ा। рдЭाँрд╕ी рдоें рд╣ी рд╕рджाрд╢िрд╡ рд░ाрд╡ рдорд▓рдХाрдкुрд░рдХрд░, рднрдЧрд╡ाрдирджाрд╕ рдоाрд╣ौрд░ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рд╡ैрд╢ंрдкाрдпрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрди्рд╣ें рдЕрдЪ्рдЫे рд╕ाрдеी рдоिрд▓ рдЧрдП। рдЭाँрд╕ी рдХी 'рдмुंрджेрд▓рдЦрдг्рдб рдоोрдЯрд░ рдХрдо्рдкрдиी' рдоें рдХुрдЫ рджिрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоोрдЯрд░ рдоैрдХेрдиिрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрдо рдХिрдпा, рдоोрдЯрд░ рдЪрд▓ाрдиा рд╕ीрдЦा рдФрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ рдХी рдХाрд░ рдЪрд▓ाрдХрд░ рдЙрдирд╕े рдоोрдЯрд░ рдЪрд▓ाрдиे рдХा рд▓ाрдЗрд╕ेंрд╕ рднी рд▓े рдЖрдП।
рдмुंрджेрд▓рдЦрдг्рдб рдоोрдЯрд░ рдХрдо्рдкрдиी рдХे рдПрдХ рдб्рд░ाрдЗрд╡рд░ рд░ाрдоाрдирди्рдж рдиे рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХे рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рд╣ी рдоोрд╣рд▓्рд▓े рдоें рдПрдХ рдХोрдард░ी рдХिрд░ाрдП рдкрд░ рджिрд▓ा рджी। рд╕рдм рдХाрдо рдаीрдХ–рдаीрдХ рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдеा; рдкрд░ рдХрднी–рдХрднी рдХुрдЫ рдШрдЯрдиाрдПँ рдоोрд╣рд▓्рд▓े рдХी рд╢ाрди्рддि рднंрдЧ рдХрд░ рджेрддी рдеीं। рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рдХोрдард░ी рдХे рдкाрд╕ рд░ाрдорджрдпाрд▓ рдиाрдо рдХा рдПрдХ рдЕрди्рдп рдб्рд░ाрдЗрд╡рд░ рд╕рдкрд░िрд╡ाрд░ рд░рд╣рддा рдеा। рд╡ैрд╕े рддो рд░ाрдорджрдпाрд▓ рднрд▓ा рдЖрджрдоी рдеा, рдкрд░ рд░ाрдд рдХो рдЬрдм рд╡рд╣ рд╢рд░ाрдм рдкीрдХрд░ рдкрд╣ुँрдЪрддा рддो рдмрд╣ुрдд рд╣ंрдЧाрдоा рдХрд░рддा рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдХो рдмрд╣ुрдд рдкीрдЯрддा рдеा। рдЙрд╕ рдорд╣िрд▓ा рдХा рд░ुрджрди рд╕ुрдирдХрд░ рдоोрд╣рд▓्рд▓े рд╡ाрд▓ों рдХो рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдмुрд░ा рд▓рдЧрддा рдеा; рдкрд░ рд╡े рдХिрд╕ी рдХे рдШрд░ेрд▓ू рдоाрдорд▓े рдоें рджрдЦ़рд▓ рджेрдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं рд╕рдордЭрддे рдеे। рдПрдХ рджिрди рд╕ुрдмрд╣–рд╕ुрдмрд╣ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХाрд░рдЦ़ाрдиे рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдХोрдард░ी рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓े рддो рд░ाрдорджрдпाрд▓ рд╕े рдЙрдирдХी рднेंрдЯ рд╣ो рдЧрдИ। рд░ाрдорджрдпाрд▓ рдиे рд╣ी рдмाрдд

рдЫेрдб़ी -
"рдХ्рдпों рд╣рд░ीрд╢ंрдХрд░ рдЬी ! (рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдЕрдкрдиा рдиाрдо рд╣рд░िрд╢ंрдХрд░ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рд░рдЦा рдеा) рдЖрдЬрдХрд▓ рдЖрдк рдмрд╣ुрдд рд░ाрдд рдЬाрдЧрдХрд░ рдХुрдЫ рдаोंрдХा–рдкीрдЯी рдХिрдпा рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЖрдкрдХी рдаुрдХ–рдаुрдХ рд╕े рд╣рдоाрд░ी рдиींрдж рд╣рд░ाрдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।
рд╡ैрд╕े рддो рдЖрдЬ़ाрдж рд╕्рдеिрддि рдХो рдЯाрд▓ рджेрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे, рдкрд░ рд░ाрдорджрдпाрд▓ рдиे рдЬिрд╕ рдвंрдЧ рд╕े рдмाрдд рдХрд╣ी рдеी, рд╡рд╣ рдЙрдд्рддрд░ рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рд▓рдЧी рдФрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдИंрдЯ рдХा рдЬрд╡ाрдм рдкрдд्рдерд░ рд╕े рджिрдпा -
"рд░ाрдорджрдпाрд▓ рднाрдИ! рдоैं рддो рдХрд▓–рдкुрд░рдЬ़ों рдХी рд╣ी рдаोंрдХा–рдкीрдЯी рдХрд░рддा рд╣ूँ, рдкрд░ рддुрдо рддो рд╢рд░ाрдм рдХे рдирд╢े рдоें рдЕрдкрдиी рдЧрдК рдЬैрд╕ी рдкрдд्рдиी рдХी рд╣ी рдаोंрдХा–рдкीрдЯी рдХрд░рдХे рдоोрд╣рд▓्рд▓े рднрд░ рдХी рдиींрдж рд╣рд░ाрдо рдХрд░рддे рд░рд╣рддे рд╣ो।"
рдпрд╣ рдЙрдд्рддрд░ рд░ाрдорджрдпाрд▓ рдХो рдмрд╣ुрдд рд╣ी рддीрдЦा рд▓рдЧा। рдЙрд╕े рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдмुрд░ा рд▓рдЧा рдХि рдХोрдИ рдЙрд╕рдХे рдШрд░ेрд▓ू рдоाрдорд▓े рдоें рдХ्рдпों рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХрд░े। рдЙрд╕рдХा рдордиुрд╖्рдпрдд्рд╡ рддिрд░ोрд╣िрдд рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рдкрд╢ुрдд्рд╡ рдКрдкрд░ рдЖ рдЧрдпा। рдХ्рд░ोрдз рд╕े рднрдирднрдиाрддा рд╣ुрдЖ рд╡рд╣ рдЙрдмрд▓ рдкрдб़ा
"рдХ्рдпों рдмे! рдоेрд░ी рдкрдд्рдиी рдХा рддू рдХौрди рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рддू рдЙрд╕рдХा рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдкрдХ्рд╖ рд▓े рд░рд╣ा рд╣ै? рдоैं рдЙрд╕े рдоाрд░ूँрдЧा рдФрд░ рдЦूрдм рдоाрд░ूँрдЧा। рджेрдЦрддा рд╣ूँ, рдХौрди рд╕ाрд▓ा рдЙрд╕े рдмрдЪाрддा рд╣ै।"
рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рд╢ाрди्рдд рднाрд╡ рд╕े рдЙрд╕े рдЙрдд्рддрд░ рджिрдпा -
"рдЬрдм рддुрдордиे рдоुрдЭे рд╕ाрд▓ा рдХрд╣ा рд╣ै, рддो рддुрдордиे рдпрд╣ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд╣ी рд▓िрдпा рд╣ै рдХि рдоैं рддुрдо्рд╣ाрд░ी рдкрдд्рдиी рдХा рднाрдИ рд╣ूँ। рдПрдХ рднाрдИ рдЕрдкрдиी рдмрд╣рди рдХो рдкिрдЯрддे рд╣ुрдП рдирд╣ीं рджेрдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдм рдХрднी рд╢рд░ाрдм рдХे рдирд╢े рдоें рд░ाрдд рдХो рдоाрд░ा рддो рдаीрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा।"
рд░ाрдорджрдпाрд▓ рдХो рдЪुрдиौрддी рдЕрд╕рд╣्рдп рд╣ो рдЧрдИ। рд╡рд╣ рдЖрдкा рдЦोрдХрд░ рдЪिрд▓्рд▓ा рдЙрдаा -
"рдРрд╕ी рдХी рддैрд╕ी рд░ाрдд рдХी рдФрд░ рдирд╢े рдХी। рдоैं рдмिрдиा рдирд╢ा рдХिрдП рд╣ी рдЙрд╕े рджिрди рдХे рдЙрдЬाрд▓े рдоें рд╕рдб़рдХ рдкрд░ рд▓ाрдХрд░ рдоाрд░рддा рд╣ूँ। рджेрдЦें, рдХौрди рд╕ाрд▓ा рдЖрдЧे рдЖрддा рд╣ै рдЙрд╕े рдмрдЪाрдиे рдХो।"

рдпрд╣ рдХрд╣рддा рд╣ुрдЖ рд░ाрдорджрдпाрд▓ рдЖрд╡ेрд╢ рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиे рдордХाрди рдоें рдШुрд╕ा рдФрд░ рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдХी рдЪोрдЯी рдкрдХрдб़рдХрд░ рдШрд╕ीрдЯрддा рд╣ुрдЖ рдЙрд╕े рдмाрд╣рд░ рд▓े рдЖрдпा рдФрд░ рдоाрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ाрде рдЙрдаाрдпा। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдкрд░ рд╣ाрде рдХा рдк्рд░рд╣ाрд░ рдХрд░ рднी рдирд╣ीं рдкाрдпा рдеा рдХि рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдЙрд╕рдХा рд╣ाрде рдеाрдо рд▓िрдпा рдФрд░ рдЭрдЯрдХा рджेрдХрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдУрд░ рдЦींрдЪा। рдЗрд╕ рдЭрдЯрдХे рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд╕рдХे рд╣ाрде рд╕े рдкрдд्рдиी рдХे рдмाрд▓ рдЫूрдЯ рдЧрдП рдФрд░ рд╡рд╣ рдоुрдХ्рдд рд╣ो рдЧрдИ। рдЕрдм рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдПрдХ рднрд░рдкूрд░ рд╣ाрде рдЙрд╕рдХे рдЧाрд▓ рдкрд░ рджे рдоाрд░ा। рд░ाрдорджрдпाрд▓ рдХे рдЧाрд▓ рдкрд░ рдЗрддрдиे рдЬ़ोрд░ рдХा рддрдоाрдЪा рдкрдб़ा рдХि рдЙрд╕рдХी рдЖँрдЦों рдХे рд╕ाрдордиे рдЕँрдзेрд░ा рдЫा рдЧрдпा рдФрд░ рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рджोрдиों рд╣ाрдеों рд╕े рдЕрдкрдиा рд╕िрд░ рдеाрдордХрд░ рдмैрда рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдмीрдЪ рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд▓ोрдЧ рджौрдб़े рдФрд░ рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рдЖрдЬ़ाрдж рдХो рд╕рдордЭाрддे рд╣ुрдП рдЙрд╕े рдХोрдард░ी рдХे рдЕрди्рджрд░ рд▓े рдЧрдП। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдХुрдЫ рджिрди рддрдХ рдЖрдЬ़ाрдж рдФрд░ рд░ाрдорджрдпाрд▓ рдХी рдмोрд▓рдЪाрд▓ рдмрди्рдж рд╣ो рдЧрдИ, рдкрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рд╕्рд╡рдпं рд╣ी рдкрд╣рд▓ рдХрд░рдХे рдЙрд╕рд╕े рдЕрдкрдиे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдордзुрд░ рдмрдиा рд▓िрдП рддрдеा рдЕрдм рдЙрд╕े "рдЬीрдЬा рдЬी" рдХрд╣рдХрд░ рдкुрдХाрд░рдиे рд▓рдЧे। рд░ाрдорджрдпाрд▓ рдиे рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдХो рдлिрд░ рдХрднी рдирд╣ीं рдкीрдЯा। рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рдзाрдХ рдкूрд░े рдоोрд╣рд▓्рд▓े рдоें рдЬрдо рдЧрдИ। рдЗрд╕ी рд╕े рдоिрд▓рддी–рдЬुрд▓рддी рдПрдХ рдЕрди्рдп рдШрдЯрдиा рднी рдеोрдб़े рд╣ी рдЕрди्рддрд░ाрд▓ рд╕े рд╣ो рдЧрдИ। рдЬिрд╕рдиे рдкूрд░े рдЭाँрд╕ी рдоें рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рдзाрдХ рдЬрдоा рджी।

рдУрд░рдЫा рдк्рд░рд╡ाрд╕

рдЬрдм рдЭाँрд╕ी рдоें рдкुрд▓िрд╕ рдХी рд╣рд▓рдЪрд▓ рдмрдв़рдиे рд▓рдЧी рддो рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдУрд░рдЫा рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдЦिрд╕рдХ рдЧрдП рдФрд░ рд╕ाрддाрд░ рдирджी рдХे рдХिрдиाрд░े рдПрдХ рдХुрдЯिрдпा рдмрдиाрдХрд░ рдм्рд░рд╣्рдордЪाрд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд░рд╣рдиे рд▓рдЧे। рдЖрдЬ़ाрдж рдХे рди рдкрдХрдб़े рдЬाрдиे рдХा рдПрдХ рд░рд╣рд╕्рдп рдпрд╣ рднी рдеा рдХि рд╕ंрдХрдЯ рдХे рд╕рдордп рд╡े рд╢рд╣рд░ рдЫोрдб़рдХрд░ рдЧाँрд╡ों рдХी рдУрд░ рдЦिрд╕рдХ рдЬाрддे рдеे рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░ рд▓ेрддे рдеे।
рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी рдк्рд░рдЬाрддंрдд्рд░ рд╕ेрдиा

рдХ्рд░ाрди्рддि рд╕ूрдд्рд░ों рдХो рдЬोрдб़рдХрд░ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдЕрдм рдПрдХ рд╕ुрджृрдв़ рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рд╕ंрдЧрдарди рдмрдиा рдбाрд▓ा। рдЕрдм рдЙрдирдХी рдкाрд░्рдЯी рдХा рдиाрдо "рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी рдк्рд░рдЬाрддंрдд्рд░ рд╕ेрдиा" рдеा। рдЙрдирдХे рд╕ाрдеिрдпों рдиे рдЙрдирдХो рд╣ी рдЗрд╕ рд╕ेрдиा рдХा "рдХрдоाрдг्рдбрд░ рдЖрдл рдЪीрдл" рдмрдиाрдпा। рдЕрдм рднрдЧрддрд╕िंрд╣ рдЬैрд╕ा рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рднी рдЙрдирдХा рд╕ाрдеी рдеा। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рдкंрдЬाрдм рддрдХ рдЗрд╕ рдкाрд░्рдЯी рдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдмрдв़ рдЧрдпा।

рд╕ाрдЗрдорди рдХрдоीрд╢рди рдХा рд╡िрд░ोрдз


рдЙрди рджिрдиों рднाрд░рддрд╡рд░्рд╖ рдХो рдХुрдЫ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рджेрдиे рдХी рдкुрд╖्рдЯि рд╕े рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рд╣ुрдХूрдордд рдиे рд╕рд░ рдЬॉрди рд╕ाрдЗрдорди рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдПрдХ рдЖрдпोрдЧ рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХी, рдЬो "рд╕ाрдЗрдорди рдХрдоीрд╢рди" рдХрд╣рд▓ाрдпा। рд╕рдорд╕्рдд рднाрд░рдд рдоें рд╕ाрдЗрдирдорди рдХрдоीрд╢рди рдХा рдЬ़ोрд░рджाрд░ рд╡िрд░ोрдз рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд╕्рдеाрди–рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЙрд╕े рдХाрд▓े рдЭрдг्рдбे рджिрдЦाрдП рдЧрдП। рдЬрдм рд▓ाрд╣ौрд░ рдоें рд╕ाрдЗрдорди рдХрдоीрд╢рди рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдЧрдпा рддो рдкुрд▓िрд╕ рдиे рдк्рд░рджрд░्рд╢рдирдХाрд░िрдпों рдкрд░ рдмेрд░рд╣рдоी рд╕े рд▓ाрдаिрдпाँ рдмрд░рд╕ाрдИं। рдкंрдЬाрдм рдХे рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдиेрддा рд▓ाрд▓ा рд▓ाрдЬрдкрддрд░ाрдп рдХो рдЗрддрдиी рд▓ाрдаिрдпाँ рд▓рдЧीं рдХी рдХुрдЫ рджिрди рдХे рдмाрдж рд╣ी рдЙрдирдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдИ। рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж, рднрдЧрддрд╕िंрд╣ рдФрд░ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдЕрди्рдп рд╕рджрд╕्рдпों рдиे рд▓ाрд▓ा рдЬी рдкрд░ рд▓ाрдаिрдпाँ рдЪрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ рд╕ांрдбрд░्рд╕ рдХो рдоृрдд्рдпुрджрдг्рдб рджेрдиे рдХा рдиिрд╢्рдЪрдп рдХрд░ рд▓िрдпा।

рд▓ाрд▓ा рд▓ाрдЬрдкрддрд░ाрдп рдХा рдмрджрд▓ा

17 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1928 рдХो рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж, рднрдЧрддрд╕िंрд╣ рдФрд░ рд░ाрдЬрдЧुрд░ु рдиे рд╕ंрдз्рдпा рдХे рд╕рдордп рд▓ाрд╣ौрд░ рдоें рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ рдХे рджрдл़्рддрд░ рдХो рдЬा рдШेрд░ा। рдЬ्рдпों рд╣ी рдЬे. рдкी. рд╕ांрдбрд░्рд╕ рдЕрдкрдиे рдЕंрдЧрд░рдХ्рд╖рдХ рдХे рд╕ाрде рдоोрдЯрд░ рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рдкрд░ рдмैрдардХрд░ рдиिрдХрд▓ा, рдкрд╣рд▓ी рдЧोрд▓ी рд░ाрдЬрдЧुрд░ु рдиे рджाрдЧ़ рджी, рдЬो рд╕ाрдбंрд░्рд╕ рдХे рдорд╕्рддрдХ рдкрд░ рд▓рдЧी рдФрд░ рд╡рд╣ рдоोрдЯрд░ рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рд╕े рдиीрдЪे рдЧिрд░ рдкрдб़ा। рднрдЧрддрд╕िंрд╣ рдиे рдЖрдЧे рдмрдв़рдХрд░ рдЪाрд░–рдЫрд╣ рдЧोрд▓िрдпाँ рдФрд░ рджाрдЧрдХрд░ рдЙрд╕े рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдаंрдбा рдХрд░ рджिрдпा। рдЬрдм рд╕ांрдбрд░्рд╕ рдХे рдЕंрдЧрд░рдХ्рд╖рдХ рдиे рдкीрдЫा рдХिрдпा рддो рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдЕрдкрдиी рдЧोрд▓ी рд╕े рдЙрд╕े рднी рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा।

рднाрд░рддीрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╢ंрд╕ा

рд▓ाрд╣ौрд░ рдирдЧрд░ рдоें рдЬрдЧрд╣–рдЬрдЧрд╣ рдкрд░рдЪे рдЪिрдкрдХा рджिрдП рдЧрдП рдХि рд▓ाрд▓ा рд▓ाрдЬрдкрддрд░ाрдп рдХी рдоृрдд्рдпु рдХा рдмрджрд▓ा рд▓े рд▓िрдпा рдЧрдпा। рд╕рдорд╕्рдд рднाрд░рдд рдоें рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░िрдпों рдХे рдЗрд╕ рдХ़рджрдо рдХो рд╕рд░ाрд╣ा рдЧрдпा।

рджिрд▓्рд▓ी рдХी рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдЕрд╕ेंрдмрд▓ी

рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХे рд╣ी рд╕рдлрд▓ рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рднрдЧрддрд╕िंрд╣ рдФрд░ рдмрдЯुрдХेрд╢्рд╡рд░ рджрдд्рдд рдиे 8 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1929 рдХो рджिрд▓्рд▓ी рдХी рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдЕрд╕ेंрдмрд▓ी рдоें рдмрдо рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХिрдП। рдпे рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдП рдЧрдП рдХाрд▓े рдХ़ाрдиूрдиों рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдХिрдП рдЧрдП рдеे। рдЗрд╕ рдХाрдг्рдб рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рднी рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рдмрд╣ुрдд рдЬрдирдк्рд░िрдп рд╣ो рдЧрдП। рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдЕрд╕ेंрдмрд▓ी рдоें рдмрдо рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдХрд░рдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рднрдЧрддिрд╕िंрд╣ рдФрд░ рдмрдЯुрдХेрд╢्рд╡рд░ рджрдд्рдд рдиे рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ा рд▓िрдпा। рд╡े рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХो рдЕрдкрдиा рдк्рд░рдЪाрд░–рдоंрдЪ рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे। рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдШूрдо–рдШूрдордХрд░ рдХ्рд░ाрди्рддि рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХो рдЧрддि рджेрдиे рд▓рдЧे। рдЖрдЦ़िрд░ рд╡рд╣ рджिрди рднी рдЖ рдЧрдпा, рдЬрдм рдХिрд╕ी рдоुрдЦрдмिрд░ рдиे рдкुрд▓िрд╕ рдХो рд╡рд╣ рд╕ूрдЪрдиा рджी рдХि рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рдкाрд░्рдХ рдоें рдЕрдкрдиे рдПрдХ рд╕ाрдеी рдХे рд╕ाрде рдмैрдаे рд╣ुрдП рд╣ैं।
рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдХे рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рдкाрд░्рдХ рдоें

рд╡рд╣ 27 рдл़рд░рд╡рд░ी, 1931 рдХा рджिрди рдеा। рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдЕрдкрдиे рд╕ाрдеी рд╕ुрдЦрджेрд╡ рд░ाрдЬ рдХे рд╕ाрде рдмैрдардХрд░ рд╡िрдЪाрд░–рд╡िрдорд░्рд╢ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे। рдоुрдЦрдмिрд░ рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдкрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ 'рдиाрдЯрдмाрдмрд░' рдиे рдЖрдЬ़ाрдж рдХो рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдХे рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рдкाрд░्рдХ рдоें рдШेрд░ рд▓िрдпा। "рддुрдо рдХौрди рд╣ो" рдХрд╣рдиे рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХिрдП рдмिрдиा рдиाрдЯрдмाрдмрд░ рдиे рдЕрдкрдиी рдЧोрд▓ी рдЖрдЬ़ाрдж рдкрд░ рдЫोрдб़ рджी। рдиाрдЯрдмाрдмрд░ рдХी рдЧोрд▓ी рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рдЬाँрдШ рдоें рдЬा рд▓рдЧी। рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдШिрд╕рдЯрдХрд░ рдПрдХ рдЬाрдоुрди рдХे рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдУрдЯ рд▓ेрдХрд░ рдЕрдкрдиी рдЧोрд▓ी рджूрд╕рд░ी рд╡ृрдХ्рд╖ рдХी рдУрдЯ рдоें рдЫिрдкे рд╣ुрдП рдиाрдЯрдмाрдмрд░ рдХे рдКрдкрд░ рджाрдЧ़ рджी। рдЖрдЬ़ाрдж рдХा рдиिрд╢ाрдиा рд╕рд╣ी рд▓рдЧा рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЧोрд▓ी рдиे рдиाрдЯрдмाрдмрд░ рдХी рдХрд▓ाрдИ рддोрдб़ рджी। рдПрдХ рдШрдиी рдЭाрдб़ी рдХे рдкीрдЫे рд╕ी. рдЖрдИ. рдбी. рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░ рд╡िрд╢्рд╡ेрд╢्рд╡рд░ рд╕िंрд╣ рдЫिрдкा рд╣ुрдЖ рдеा, рдЙрд╕рдиे рд╕्рд╡рдпं рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕рдордЭрдХрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХो рдПрдХ рдЧाрд▓ी рджे рджी। рдЧाрд▓ी рдХो рд╕ुрдирдХрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХ्рд░ोрдз рд╕े рддिрд▓рдоिрд▓ा рдЧрдпा। рдЬिрд╕ рджिрд╢ा рд╕े рдЧाрд▓ी рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдЖрдИ рдеी, рдЙрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдЕрдкрдиी рдЧोрд▓ी рдЫोрдб़ рджी। рдиिрд╢ाрдиा рдЗрддрдиा рд╕рд╣ी рд▓рдЧा рдХि рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рдЧोрд▓ी рдиे рд╡िрд╢्рд╡ेрд╢्рд╡рд░рд╕िंрд╣ рдХा рдЬрдмрдб़ा рддोрдб़ рджिрдпा।

рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдоें рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдИ рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо рдХे рд▓िрдП рд▓े рдЬाрдпा рдЧрдпा। рдЙрдирдХी рдкोрд╕्рдЯрдоाрд░्рдЯрдо рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрди्рд╣ें рддीрди рдпा рдЪाрд░ рдЧोрд▓िрдпाँ рд▓рдЧी рдеीं। рдЙрдирдХे рдоृрдд рд╢рд░ीрд░ рдХे рдкाрд╕ 16 рдЬ़िрди्рджा рдХाрд░рддूрд╕ рдкाрдП рдЧрдП। рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдиे рдЪुрдкрдЪाрдк рдЗрдирдХा рдЕंрддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдЬाрдоुрди рдХे рдЬिрд╕ рдкेрдб़ рдХी рдЖрдб़ рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдкुрд▓िрд╕ рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХिрдпा рдеा, рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдиे рд╡рд╣ рдкेрдб़ рднी рдХрдЯрд╡ा рджिрдпा। рдЖрдЬ़ाрдж рдХा рд╕рдХ्рд░िрдп рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдЬीрд╡рди рд▓рдЧрднрдЧ рдиौ рд╡рд░्рд╖ рд░рд╣ा рдФрд░ рдЕрд╕рд╣рдпोрдЧ рдЖंрджोрд▓рди рдХे рдмाрдж рд╕े рдЬीрддे-рдЬी рдХрднी рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдирд╣ीं рд╣ुрдП।

рд╢рд╣ीрдж рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░

рдмрд╣ुрдд рджेрд░ рддрдХ рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдЬрдордХрд░ рдЕрдХेрд▓े рд╣ी рдоुрдХ़ाрдмрд▓ा рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╕ाрдеी рд╕ुрдЦрджेрд╡рд░ाрдЬ рдХो рдкрд╣рд▓े рд╣ी рднрдЧा рджिрдпा рдеा। рдЖрдЦ़िрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХी рдХрдИ рдЧोрд▓िрдпाँ рдЖрдЬ़ाрдж рдХे рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕рдоा рдЧрдИं। рдЙрдирдХे рдоाрдЙрдЬ़рд░ рдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЖрдЦ़िрд░ी рдЧोрд▓ी рдмрдЪी рдеी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ोрдЪा рдХि рдпрджि рдоैं рдпрд╣ рдЧोрд▓ी рднी рдЪрд▓ा рджूँрдЧा рддो рдЬीрд╡िрдд рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рд╣ोрдиे рдХा рднрдп рд╣ै। рдЕрдкрдиी рдХрдирдкрдЯी рд╕े рдоाрдЙрдЬ़рд░ рдХी рдирд▓ी рд▓рдЧाрдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖрдЦ़िрд░ी рдЧोрд▓ी рд╕्рд╡рдпं рдкрд░ рд╣ी рдЪрд▓ा рджी। рдЧोрд▓ी рдШाрддрдХ рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдИ рдФрд░ рдЙрдирдХा рдк्рд░ाрдгांрдд рд╣ो рдЧрдпा।

рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХे рд╢рд╣ीрдж рд╣ोрдиे рдХा рд╕рдоाрдЪाрд░ рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХी рдкрдд्рдиी рдХрдорд▓ा рдиेрд╣рд░ू рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╣ी рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ी рдиेрддाрдУं рдФрд░ рджेрд╢рднрдХ्рддों рдХो рдпрд╣ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдмрддाрдпा। рд╢्рдорд╢ाрди рдШाрдЯ рд╕े рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рдЕрд╕्рдеिрдпाँ рд▓ेрдХрд░ рдПрдХ рдЬुрд▓ूрд╕ рдиिрдХрд▓ा। рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╕рдб़рдХें рдЕрд╡рд░ूрдж्рдз рд╣ो рдЧрдпीं рдРрд╕ा рд▓рдЧ рд░рд╣ा рдеा рдоाрдиो рд╕ाрд░ा рджेрд╢ рдЕрдкрдиे рдЗрд╕ рд╕рдкूрдд рдХो рдЕंрддिрдо рд╡िрджाрдИ рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдордб़ рдкрдб़ा рд╣ै, рдЬрд▓ूрд╕ рдХे рдмाрдж рд╕рднा рд╣ुрдИ। рд╕рднा рдХो рд╢рдЪिंрдж्рд░рдиाрде рд╕ांрдпाрд▓ рдХी рдкрдд्рдиी рдиे рд╕рди्рдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा-

рдЬैрд╕े рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдЦुрджीрд░ाрдо рдмोрд╕ рдХी рд╢рд╣ाрджрдд рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХी рд░ाрдЦ рдХो рд▓ोрдЧों рдиे рдШрд░ рдоें рд░рдЦрдХрд░ рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЖрдЬ़ाрдж рдХो рднी рд╕рдо्рдоाрди рдоिрд▓ेрдЧा

рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬीрд╡рди

рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХो рд╡ेрд╖ рдмрджрд▓рдиा рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рдЖрддा рдеा।
рд╡рд╣ рд░ूрд╕ी рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рд╕े рдмрд╣ुрдд рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдеे। рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╣िрди्рджी рдоें рд▓ेрдиिрди рдХी рд▓िрдЦी рдкुрд╕्рддрдХ рднी рдеी। рдХिंрддु рдЙрдирдХो рд╕्рд╡рдпं рдкрдв़рдиे рд╕े рдЕрдзिрдХ рджूрд╕рд░ों рдХो рдкрдв़рдХрд░ рд╕ुрдиाрдиे рдоें рдЕрдзिрдХ рдЖрдиंрдж рдЖрддा рдеा।
рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рд╕рджैрд╡ рд╕рдд्рдп рдмोрд▓рддे рдеे।
рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рд╕ाрд╣рд╕ рдХी рдирдИ рдХрд╣ाрдиी рд▓िрдЦी । рдЙрдирдХे рдмрд▓िрджाрди рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рд▓िрдП рдЖंрджोрд▓рди рддेрдЬ़ рд╣ो рдЧрдпा। рд╣рдЬ़ाрд░ों рдпुрд╡рдХ рд╕्‍рд╡рддंрдд्рд░рддा рдЖंрджोрд▓рди рдоें рдХूрдж рдкрдб़े।
рдЖрдЬ़ाрдж рдХे рд╢рд╣ीрдж рд╣ोрдиे рдХे рд╕ोрд▓рд╣ рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдмाрдж 15 рдЕрдЧрд╕्‍рдд рд╕рди् 1947 рдХो рднाрд░рдд рдХी рдЖрдЬ़ाрджी рдХा рдЙрдирдХा рд╕рдкрдиा рдкूрд░ा рд╣ुрдЖ।

,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,рд╡ंрджे рдоाрддрд░ं,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,


******************рдЬрдп рд╢्рд░ी рд░ाрдо*************

рд╢рдиिрд╡ाрд░, 23 рдл़рд░рд╡рд░ी 2013

рдХुрдо्рдн рдоेрд▓ा


рдХुрдо्рдн рдоेрд▓ा рд╕рдмрдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдоाрдпрдиे рд░рдЦрддा рд╣ै .... рд╕ंрдЧрдо рдХे рдХिрдиाрд░े рдЖрдЗрдпे .... рдеोрдб़ी рд╕ी рдЕрдкрдиी рдЖँрдЦ рдЦोрд▓िрдП ...рдФрд░ рдеोрдбा рд╕ा рд╡िрдирдо्рд░ рдмрдиिрдП ... рдмांрд╕ुрд░ी рдмेрдЪрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧो рд╕े рдмाрдд рдХीрдЬिрдпे .... рдЖрдк рдХो рдЬाрдирдХाрд░ рд╡िрд╕्рдордп рд╣ोрдЧा рдХी рд▓рдЧрднрдЧ репреж рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмांрд╕ुрд░ी рд╡िрдХ्рд░ेрддा рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдЫрдкрд░ा рдЬिрд▓े рд╕े рдЖрдпे рд╣ैं... рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдпे рд▓ोрдЧ рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдЬाрдпेंрдЧे ... рдлिрд░ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди ... рдлिрд░ рдЧुрдЬрд░ाрдд .... рдХेрд░рд▓ ..... рдЬिрди्рджрдЧी рдЪрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै ... рдПрдХ рдмाрдд рдФрд░ рдпे рдмांрд╕ुрд░ी рд╡ाрд▓े рдЪाрд░ рд╕े резреж рднाрд╖ाрдПँ рдЬाрдирддे рд╣ैं ! ... рдмांрд╕ुрд░ी рдХे рд╕ुрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрдирд╕े рдкूрдЫिрдП рдЬो рдмांрд╕ुрд░ी рдмेрдЪрддे рд╣ैं .....
Photo: рдХреБрдореНрдн рдореЗрд▓рд╛ рд╕рдмрдХреЗ рд▓рд┐рдП рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдорд╛рдпрдиреЗ рд░рдЦрддрд╛ рд╣реИ .... рд╕рдВрдЧрдо рдХреЗ рдХрд┐рдирд╛рд░реЗ рдЖрдЗрдпреЗ .... рдереЛрдбрд╝реА рд╕реА рдЕрдкрдиреА рдЖрдБрдЦ рдЦреЛрд▓рд┐рдП ...рдФрд░ рдереЛрдбрд╛ рд╕рд╛ рд╡рд┐рдирдореНрд░ рдмрдирд┐рдП ... рдмрд╛рдВрд╕реБрд░реА рдмреЗрдЪрдиреЗ рд╡рд╛рд▓реЗ рд▓реЛрдЧреЛ рд╕реЗ рдмрд╛рдд рдХреАрдЬрд┐рдпреЗ .... рдЖрдк рдХреЛ рдЬрд╛рдирдХрд╛рд░ рд╡рд┐рд╕реНрдордп рд╣реЛрдЧрд╛ рдХреА рд▓рдЧрднрдЧ репреж рдкреНрд░рддрд┐рд╢рдд рд╕реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рдмрд╛рдВрд╕реБрд░реА рд╡рд┐рдХреНрд░реЗрддрд╛ рдмрд┐рд╣рд╛рд░ рдХреЗ рдЫрдкрд░рд╛ рдЬрд┐рд▓реЗ рд╕реЗ рдЖрдпреЗ рд╣реИрдВ... рдЗрд╕рдХреЗ рдмрд╛рдж рдпреЗ рд▓реЛрдЧ рдордзреНрдп рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдЬрд╛рдпреЗрдВрдЧреЗ ... рдлрд┐рд░ рд░рд╛рдЬрд╕реНрдерд╛рди ... рдлрд┐рд░ рдЧреБрдЬрд░рд╛рдд .... рдХреЗрд░рд▓ ..... рдЬрд┐рдиреНрджрдЧреА рдЪрд▓рддреА рд░рд╣рддреА рд╣реИ ... рдПрдХ рдмрд╛рдд рдФрд░ рдпреЗ рдмрд╛рдВрд╕реБрд░реА рд╡рд╛рд▓реЗ рдЪрд╛рд░ рд╕реЗ резреж рднрд╛рд╖рд╛рдПрдБ рдЬрд╛рдирддреЗ рд╣реИрдВ ! ... рдмрд╛рдВрд╕реБрд░реА рдХреЗ рд╕реБрд░ рдХреЗ рдмрд╛рд░реЗ рдореЗрдВ рдЙрдирд╕реЗ рдкреВрдЫрд┐рдП рдЬреЛ рдмрд╛рдВрд╕реБрд░реА рдмреЗрдЪрддреЗ рд╣реИрдВ .....
 - By Rama Shanker Singh

рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░, 22 рдл़рд░рд╡рд░ी 2013

             рд╕ंрд╕рдж рднрд╡рди рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕


India Parliamentрдиिрд░्рдоाрдг: рднрд╡рди рдХा рд╢िрд▓ाрди्рдпाрд╕ 12 рдлрд░рд╡рд░ी 1921 рдХो рдб्рдпूрдХ рдЖрдл рдХрдиाрдЯ рдиे рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдорд╣рддी рдХाрдо рдХो рдЕंрдЬाрдо рджेрдиे рдоें рдЫрд╣ рд╡рд░्рд╖ो рдХा рд▓ंрдмा рд╕рдордп рд▓рдЧा। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╡ाрдпрд╕рд░ाрдп рд▓ाрд░्рдб рдЗрд░рд╡िрди рдиे 18 рдЬрдирд╡рд░ी 1927 рдХो рдХिрдпा рдеा। рд╕ंрдкूрд░्рдг рднрд╡рди рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдп рдоें рдХुрд▓ 83 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рдХी рд▓ाрдЧрдд рдЖрдИ।

рдЖрдХाрд░: рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рдЖрд╡ृрдд्рддि рдоें рдиिрд░्рдоिрдд рд╕ंрд╕рдж рднрд╡рди рдХा рд╡्рдпाрд╕ 170.69 рдоीрдЯрд░ рдХा рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕рдХी рдкрд░िрдзि рдЖрдзा рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рд╕े рдЕрдзिрдХ (536.33 рдоीрдЯрд░) рд╣ै рдЬो рдХрд░ीрдм рдЫрд╣ рдПрдХрдб़ (24281.16 рд╡рд░्рдЧ рдоीрдЯрд░)рднू-рднाрдЧ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рджो рдЕрд░्рдзрд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рднрд╡рди рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╣ाрд▓ рдХो рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рдЧुंрдмрджों рд╕े рдШेрд░े рд╣ुрдП рд╣ैं। рднрд╡рди рдХे рдкрд╣рд▓े рддрд▓ рдХा рдЧрд▓िрдпाрд░ा 144 рдордЬрдмूрдд рдЦंрднों рдкрд░ рдЯिрдХा рд╣ै। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЦंрднे рдХी рд▓рдо्рдмाрдИ 27 рдлीрдЯ (8.23 рдоीрдЯрд░) рд╣ै। рдмाрд╣рд░ी рджीрд╡ाрд░ рдЬ्рдпाрдоिрддीрдп рдвंрдЧ рд╕े рдмрдиी рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕рдХे рдмीрдЪ рдоें рдоुрдЧрд▓рдХाрд▓ीрди рдЬाрд▓िрдпां рд▓рдЧी рд╣ैं। рднрд╡рди рдХрд░ीрдм рдЫрд╣ рдПрдХрдб़ рдоें рдлैрд▓ा рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕рдоें 12 рдж्рд╡ाрд░ рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рдЧेрдЯ рдирдо्рдмрд░ 1 рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рд╣ै।

рд╕्рдеाрдкрдд्рдп: рд╕ंрд╕рдж рдХा рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдирдоूрдиा рдЕрдж्рднुрдд рд╣ै। рдорд╢рд╣ूрд░ рд╡ाрд╕्рддुрд╡िрдж рд▓ुрдЯिрдпंрд╕ рдиे рднрд╡рди рдХा рдбिрдЬाрдЗрди рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдеा। рд╕рд░ рд╣рд░्рдмрд░्рдЯ рдмेрдХрд░ рдХे рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдоें рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдп рд╕ंрдкрди्рди рд╣ुрдЖ рдеा। рдЦंрдмों рддрдеा рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рдмрд░ाрдорджों рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рдпрд╣ рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ी рд╕्рдеाрдкрдд्рдпрдХрд▓ा рдХा рдЕрджрднुрдд рдирдоूрдиा рдкेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рдЧрд▓िрдпाрд░ों рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕рдХो рд╢ुрд░ू рдоें рд╕рд░्рдХрд▓ुрд░ рд╣ाрдЙрд╕ рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा। рд╕ंрд╕рдж рднрд╡рди рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рднाрд░рддीрдп рд╢ैрд▓ी рдХे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджрд░्рд╢рди рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╕्рдоाрд░рдХों рдХी рддрд░рд╣ рджीрд╡ाрд░ों рддрдеा рдЦिрдб़рдХिрдпों рдкрд░ рдЫрдЬ्рдЬों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рд╕ंрд╕्рдеा: рд╕ंрд╕рдж рднрд╡рди рджेрд╢ рдХी рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╡िрдзि рдиिрд░्рдоाрдд्рд░ी рд╕ंрд╕्рдеा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рд╕े рддीрди рднाрдЧ рд╣ैं- рд▓ोрдХрд╕рднा, рд░ाрдЬ्рдпрд╕рднा рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╣ाрд▓।

loksabha chamberрд▓ोрдХрд╕рднा рдХрдХ्рд╖: рд▓ोрдХрд╕рднा рдХрдХ्рд╖ рдЕрд░्рдзрд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рд╣ै। рдпрд╣ рдХрд░ीрдм 4800 рд╡рд░्рдЧ рдлीрдЯ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╡्рдпाрд╕ рдХे рдордз्рдп рдоें рдКंрдЪे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕्рдкीрдХрд░ рдХी рдХुрд░्рд╕ी рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд▓ोрдХрд╕рднा рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХो рд╕्рдкीрдХрд░ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рд░ рд░िрдЪрд░्рдб рдмेрдХрд░ рдиे рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХा рд╕ुрди्рджрд░ рдирдоूрдиा рдкेрд╢ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХाрд╖्рда рд╕े рд╕рджрди рдХी рджीрд╡ाрд░ों рддрдеा рд╕ीрдЯों рдХा рдбिрдЬाрдЗрди рддैрдпाрд░ рдХिрдпा। рд╕्рдкीрдХрд░ рдХी рдХुрд░्рд╕ी рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ा рдоें рдкрд╣рд▓े рднाрд░рддीрдп рд╡िрдзाрдпी рд╕рднा рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╡िрдЯ्рдард▓ рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХा рдЪिрдд्рд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХी рдХुрд░्рд╕ी рдХे рдиीрдЪे рдХी рдУрд░ рдкीрдаाрд╕ीрди рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХी рдХुрд░्рд╕ी рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╕ेрдХ्рд░ेрдЯी-рдЬрдирд░рд▓ (рдорд╣ाрд╕рдЪिрд╡) рдмैрдарддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рд╕рджрди рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдХाрд░्рдпрд╡ाрдИ рдХा рдм्рдпौрд░ा рд▓िрдЦा рдЬाрддा рд╣ै। рдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рд╕рджрди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी рднी рдЕрдкрдиी рд░िрдкोрд░्рдЯ рд╕рджрди рдХे рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рд░рдЦрддे рд╣ैं। рдкрдЯрд▓ рдХे рдПрдХ рдУрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдмैрдарддे рд╣ैं। рд╕рджрди рдоें 550 рд╕рджрд╕्рдпों рдХे рдмैрдардиे рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै। рд╕ीрдЯें 6 рднाрдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ैं। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рднाрдЧ рдоें 11 рдкंрдХ्рддिрдпां рд╣ैं। рджाрд╣िрдиी рддрд░рдл рдХी 1 рддрдеा рдмाрдпीं рддрд░рдл рдХी 6 рднाрдЧ рдоें 97 рд╕ीрдЯें рд╣ैं। рдмाрдХी рдХे рдЪाрд░ рднाрдЧों рдоें рд╕े рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдоें 89 рд╕ीрдЯें рд╣ैं। рд╕्рдкीрдХрд░ рдХी рдХुрд░्рд╕ी рдХे рджाрд╣िрдиी рдУрд░ рд╕рдд्рддा рдкрдХ्рд╖ рдХे рд▓ोрдЧ рдмैрдарддे рд╣ैं рдФрд░ рдмाрдпीं рдУрд░ рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХे рд▓ोрдЧ рдмैрдарддे рд╣ैं।

Rajyasabha chamberрд░ाрдЬ्рдп рд╕рднा: рдЗрд╕рдХो рдЙрдЪ्рдЪ рд╕рджрди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा 250 рддрдХ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЙрдк рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд░ाрдЬ्рдп рд╕рднा рдХा рдкрджेрди рд╕рднाрдкрддि рд╣ोрддा рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рд╕рднा рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХा рдЪुрдиाрд╡ рдорддрджाрди рдж्рд╡ाрд░ा рдЬрдирддा рдирд╣ीं рдХрд░рддी рд╣ै,рдмрд▓्рдХि рд░ाрдЬ्рдпों рдХी рд╡िрдзाрдирд╕рднाрдУं рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рджрд╕्рдпों рдХा рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕्рдеाрдпी рд╕рджрди рд╣ै। рдпрд╣ рдХрднी рднंрдЧ рдирд╣ीं рд╣ोрддी। 12 рд╕рджрд╕्рдпों рдХा рдЪुрдиाрд╡ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпे рд╕рджрд╕्рдп рдХ рд▓ा, рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдЖрджि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣рд╕्рддिрдпां рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЗрд╕ рд╕рджрди рдХी рд╕ाрд░ी рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рд╕ंрдЪाрд▓рди рднी рд▓ोрдХрд╕рднा рдХी рддрд░рд╣ рд╣ोрддा рд╣ै।

central hallрдХेंрдж्рд░ीрдп рд╣ाрд▓: рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрдХ्рд╖ рдЧोрд▓ाрдХाрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЧुंрдмрдж рдХा рд╡्рдпाрд╕ 98 рдлीрдЯ (29.87 рдоीрдЯрд░) рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЧुрдо्рдмрдж рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै। рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╣ाрд▓ рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। 15 рдЕрдЧрд╕्рдд 1947 рдХो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рд╕े рднाрд░рддीрдп рд╣ाрдеों рдоें рд╕рдд्рддा рд╣рд╕्рддांрддрд░рдг рдЗрд╕ी рдХрдХ्рд╖ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдк्рд░ाрд░ूрдк рднी рдЗрд╕ी рд╣ाрд▓ рдоें рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЖрдЬाрджी рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╣ाрд▓ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╡िрдзाрдпिрдХा рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХी рдкрд░िрд╖рджों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी рдХे рддौрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा। 1946 рдоें рдЗрд╕рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдмрджрд▓ рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдпрд╣ां рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХी рдмैрдардХें рд╣ोрдиे рд▓рдЧी। рдпे рдмैрдардХें 9 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 1946 рд╕े 24 рдЬрдирд╡рд░ी 1950 рддрдХ рд╣ुрдИ। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╣ाрд▓ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рджोрдиों рд╕рджрдиों рдХी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдмैрдардХों рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬाрдж

                                             

                            рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬाрдж


рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬाрдж (23 рдЬुрд▓ाрдИ 1906 - 27 рдлрд░рд╡рд░ी 1931) рднाрд░рддीрдп рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХे рдЕрдд्рдпंрдд рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдФрд░ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ेрдиाрдиी рдеे। рд╡े рднрдЧрдд рд╕िंрд╣ рдХे рдЕрди्рдпрддрдо рд╕ाрдеिрдпों рдоें рд╕े рдеे। рдЕрд╕рд╣рдпोрдЧ рдЖंрджोрд▓рди рд╕рдоाрдк्‍рдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬाрдж рдХी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдЖ рдЧрдпा рдФрд░ рд╡े рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рд╕े рдЬुрдб़ рдХрд░ рд╣िंрджुрд╕्‍рддाрди рд╕ोрд╢рд▓ рд░िрдкрдм्рд▓िрдХрди рдЖрд░्рдоी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЧрдП। рдЙрди्‍рд╣ोंрдиे рдХрдИ рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдЬैрд╕े рдХाрдХोрд░ी рдХाрдг्рдб рддрдеा рд╕ांрдбрд░्рд╕-рд╡рдз рдХो рдЕंрдЬाрдо рджिрдпा।



рдЬрди्рдо рддрдеा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдЬीрд╡рди
рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬाрдж рдХा рдЬрди्‍рдо рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдЭाрдмुрдЖ рдЬिрд▓े рднाрд╡рд░ा рдЧाँрд╡ рдоें 23 рдЬुрд▓ाрдИ рд╕рди् 1906 рдХो рд╣ुрдЖ।[рддрде्рдп рд╡ांрдЫिрдд] рдЙрд╕ рд╕рдордп рднाрд╡рд░ा рдЕрд▓ीрд░ाрдЬрдкुрд░ рд░िрдпाрд╕рдд рдХी рдПрдХ рддрд╣рд╕ीрд▓ рдеी। рдЖрдЬाрдж рдХे рдкिрддा рдкंрдбिрдд рд╕ीрддाрд░ाрдо рддिрд╡ाрд░ी рд╕ंрд╡рдд резрепрелрем рдХे рдЕрдХाрд▓ рдХे рд╕рдордп рдЕрдкрдиे рдиिрд╡ाрд╕ рдЙрдд्рддрд░-рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдЙрди्рдиाрд╡ рдЬिрд▓े рдХे рдмрджрд░рдХा рдЧाँрд╡ рдХो рдЫोрдбрдХрд░ рдкрд╣рд▓े рдЕрд▓ीрд░ाрдЬрдкुрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд░рд╣े рдФрд░ рдлिрд░ рднाрд╡рд░ा рдоें рдмрд╕ рдЧрдП। рдпрд╣ीं рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдХा рдЬрди्рдо рд╣ुрдЖ। рд╡े рдЕрдкрдиे рдоाрддा рдкिрддा рдХी рдкाँрдЪрд╡ीं рдФрд░ рдЕंрддिрдо рд╕ंрддाрди рдеे। рдЙрдирдХे рднाрдИ рдмрд╣рди рджीрд░्рдШाрдпु рдирд╣ीं рд╣ुрдП। рд╡े рд╣ी рдЕрдкрдиे рдоाрддा рдкिрддा рдХी рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд╕ंрддाрди рдмрдЪ рд░рд╣े। рдЙрдирдХी рдоाँ рдХा рдиाрдо рдЬрдЧрд░ाрдиी рджेрд╡ी рдеा। рдкिрддाрдорд╣ рдоूрд▓рддः рдХाрдирдкुрд░ рдЬिрд▓े рдХे рд░ाрдЙрдд рдорд╕рдмाрдирдкुрд░ рдХे рдиिрдХрдЯ рднॉрддी рдЧ्рд░ाрдо рдХे рдиिрд╡ाрд╕ी рдХाрди्рдпрдХुрдм्рдЬ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рддिрд╡ाрд░ी рд╡ंрд╢ рдХे рдеे।

рд╕ंрд╕्рдХाрд░ों рдХी рдзрд░ोрд╣рд░
рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬाрдж рдиे рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡рднाрд╡ рдХे рдмрд╣ुрдд рд╕े рдЧुрдг рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдкं0 рд╕ीрддाрд░ाрдо рддिрд╡ाрд░ी рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдП। рддिрд╡ाрд░ी рдЬी рд╕ाрд╣рд╕ी, рд╕्рд╡ाрднिрдоाрдиी, рд╣рдаी рдФрд░ рд╡рдЪрди рдХे рдкрдХ्рдХे рдеे। рд╡े рди рджूрд╕рд░ों рдкрд░ рдЬुрд▓्рдо рдХрд░ рд╕рдХрддे рдеे рдФрд░ рди рд╕्рд╡рдпं рдЬुрд▓рдо рд╕рд╣рди рдХрд░ рд╕рдХрддे рдеे। рднाрд╡рд░ा рдоें рдЙрди्рд╣ें рдПрдХ рд╕рд░рдХाрд░ी рдмрдЧीрдЪे рдоें рдЪौрдХीрджाрд░ी рдХा рдХाрдо рдоिрд▓ा। рднूрдЦे рднрд▓े рд╣ी рдмैрдаे рд░рд╣ें рдкрд░ рдмрдЧीрдЪे рд╕े рдПрдХ рднी рдлрд▓ рддोрдб़рдХрд░ рди рддो рд╕्рд╡рдпं рдЦाрддे рдеे рдФрд░ рди рд╣ी рдХिрд╕ी рдХो рдЦाрдиे рджेрддे рдеे। рдПрдХ рдмाрд░ рддрд╣рд╕ीрд▓рджाрд░ рдиे рдмрдЧीрдЪे рд╕े рдлрд▓ рддुрдб़рд╡ा рд▓िрдП рддो рддिрд╡ाрд░ी рдЬी рдмिрдиा рдкैрд╕े рджिрдП рдлрд▓ рддुрдб़рд╡ाрдиे рдкрд░ рддрд╣рд╕ीрд▓рджाрд░ рд╕े рдЭрдЧрдб़ा рдХрд░рдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ो рдЧрдП। рдЗрд╕ी рдЬिрдж рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡рд╣ рдиौрдХрд░ी рднी рдЫोрдб़ рджी। рдПрдХ рдмाрд░ рддिрд╡ाрд░ी рдЬी рдХी рдкрдд्рдиी рдкрдбोрд╕ी рдХे рдпрд╣ाँ рд╕े рдирдордХ рдоाँрдЧ рд▓ाрдИं рдЗрд╕ рдкрд░ рддिрд╡ाрд░ी рдЬी рдиे рдЙрди्рд╣ें рдЦूрдм рдбाँрдЯा рдСрд░ рдЪाрд░ рджिрди рддрдХ рд╕рдмрдиे рдмिрдиा рдирдордХ рдХे рднोрдЬрди рдХिрдпा। рдИрдоाрдирджाрд░ी рдФрд░ рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рдХे рдпे рдЧुрдг рдЖрдЬाрдж рдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддा рд╕े рд╡िрд░ाрд╕рдд рдоें рд╕ीрдЦे рдеे।

рдЖрдЬाрдж рдХा рдмाрд▓्рдп-рдХाрд▓
рдмрдЪрдкрди рдоें рдЖрдЬाрдж рднाрд╡рд░ा рдЧाँрд╡ рдХे рдЫँрдЯे рд╣ुрдП рд╢ॅрддाрдиो рдХे рдХрдоाрдг्рдбрд░ рдЗрди рдЪीрдл рдеे। рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рднीрд▓ों /рднीрд▓ рдХे рдмाрд▓рдХों рдХे рд╕ाрде рд╡े рджिрди-рджिрди рднрд░ рдШрд░ рд╕े рдЧाрдпрдм рд░рд╣рддे рдСрд░ рд╡рдиो рдЙрдкрд╡рдиो рдоें рдЙрдкрдж्рд░рд╡ рд▓ीрд▓ाрдПँ рдХिрдпा рдХрд░рддे рдеे। рдЧाँрд╡ рдоें рдпा рдЧाँрд╡ рдХे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХрд╣ीं рдХुрдЫ рдЙрдЬाрдб-рдмिрдЧाрдб рд╣ो рддो рдмिрдиा рдкूрдЫे рд╣ी рдЖрдЬाрдж рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦ рд▓िрдпा рдЬाрддा рдеा। рдмाрд▓्рдп-рдХाрд▓ рдоें рдЖрдЬाрдж рдХो рдкेрдбों рдкрд░ рдЪрдврдХрд░ рдЧुрд▓ाрдо-рдбрдг्рдбा рдЦेрд▓рдиे рдХा рдмрд╣ुрдд рд╢ॉрдХ рдеा। рднीрд▓ рдмाрд▓рдХों рдХे рд╕ाрде рддीрд░-рдХрдордаे рд▓ेрдХрд░ рдиिрд╢ाрдиेрдмाрдЬी рдХा рдЕрдЪ्рдЫा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдЖрдЬाрдж рдиे рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा। рдЖрдЬाрдж рдХो рд╢िрдХाрд░ рдЦेрд▓рдиे рдХा рдмрдЪрдкрди рдоें рд╣ी рд╢ॉрдХ рд▓рдЧ рдЧрдпा рдеा। рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рдЬीрд╡рди рдоें рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдХे рд╕ाрдеिрдпों рд╕े рд╡े рдХрд╣ा рдХрд░рддे рдеे рдХि рдмрдЪрдкрди рдоें рдЙрди्рд╣ें рд╢ेрд░ рдХा рдоांрд╕ рдЦिрд▓ाрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЖрдЬाрдж рдЭूрда рдмोрд▓рдиा рдпा рдЧрдк рд▓рдбाрдиा рдЬाрдирддे рд╣ी рдирд╣ीं рдеे। рднीрддрд░ рдСрд░ рдмाрд╣рд░ рдЬो рдеा рдПрдХ рд╕ा рдеा। рдУрд░рдЫा рдХे рдЬंрдЧрд▓ рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдЕрдЬ्рдЮाрддрд╡ाрд╕ рдХे рд╕рдордп рд╕ाрдзुрд╡ेрд╢ рдоें рдЙрди्рд╣ें рдкुрд▓िрд╕ рд╡ाрд▓ों рдиे рдкрдХрдбрдХрд░ рдкूрдЫा рдеा рдХि- "рддुрдо्рд╣ीं рдЖрдЬाрдж рд╣ो ?" рддो рдЖрдЬाрдж рдиे рдмिрдиा рдЭूрда рдмोрд▓े рдХрд╣ рджिрдпा рдеा- "рд╣ाँ рднॅрдпा, рд╣рдо рдЖрдЬाрдж рдирд╣ीं рддो рдХ्рдпा рд╣ॅ, рд╕рднी рд╕ाрдзु рдЖрдЬाрдж рд╣ोрддे рд╣ॅ। рд╣рдо рдХिрд╕ी рдХे рдмाрдк рдХे рдЧुрд▓ाрдо рдеोрдбे рд╣ी рд╣ॅ। рд╣рдиुрдоाрди рдЬी рдХी рдЪाрдХрд░ी рдХрд░рддे рд╣ॅ рдСрд░ рдЖрдЬाрдж рд░рд╣рддे рд╣ॅ।" рдкुрд▓िрд╕ рд╡ाрд▓े рд╕ाрдзु рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХो рдЫोрдбрдХрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП рдеे। рдЙрдирдХा рдХрдерди рдмрдЪрдкрди рдоें рдЙрди्рд╣ें рд╢ेрд░ рдХा рдоांрд╕ рдЦिрд▓ाрдпा рдЧрдпा рдеा, рд╕рдд्рдп рд╣ी рд╣ॅ। рднीрд▓ों рдХे рд╕ाрде рдХрдИ рдмाрд░ рд╡े рд╢ेрд░ рдХे рд╢िрдХाрд░ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рдеे। рдСрд░ рдПрдХ-рджो рдмाрд░ рдЕрдкрдиी рдзाрдХ рдЬрдоाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХि "рд╢ेрд░ рдХा рдоांрд╕ рдоुрдЭे рд╣ाрдиि рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪा рд╕рдХрддा, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддीрдЦ рдоं рдЖрдХрд░ рд╢ेрд░ рдХा рдоांрд╕ рдЦाрдпा рднी рдеा। рд╡ॅрд╕े рдмрд╣ुрдд рдЧрд░्рдо рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╢ेрд░ рдХा рдоांрд╕ рдЦाрдпा рдирд╣ीं рдЬाрддा рд╣ॅ।- ( рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рд╕рд░рд▓, рдорд╣ाрдХाрд╡्рдп рдЧ्рд░ंрдеाрд╡рд▓ी, рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг- реирен рдлрд░рд╡рд░ी резрепрепреи рдИреж, рдк्рд░рдХाрд╢рдХ рдмрд▓िрджाрди рднाрд░рддी, реирен рджрд╢рд╣рд░ा рдоैрджाрди, рдЙрдЬ्рдЬैрди (рдорежрдк्рд░реж)




1919 рдоे рд╣ुрдП рдЬрд▓िрдпां рд╡ाрд▓ा рдмाрдЧ рдирд░рд╕ंрд╣ाрд░ рдиे рдЙрди्рд╣ें рдХाрдлी рд╡्рдпрдеिрдд рдХिрдпा 1921 рдоे рдЬрдм рдорд╣ाрдд्‍рдоा рдЧाँрдзी рдХे рдЕрд╕рд╣рдпोрдЧ рдЖрди्рджोрд▓рди рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХिрдпा рддो рдЙрди्рд╣ोрдиे рдЙрд╕рдоे рд╕рдХ्рд░िрдп рдпोрдЧрджाрди рдХिрдпा। рдпрд╣ीं рдкрд░ рдЙрдирдХा рдиाрдо рдЖрдЬ़ाрдж рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдЖ । рдЗрд╕ рдЖрди्рджोрд▓рди рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдкрд░ рд╡े рдЧिрд░рдл़्рддाрд░ рд╣ुрдП рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें резрел рдмेрддों рдХी рд╕рдЬ़ा рдоिрд▓ी। рд╕рдЬा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рд╕े рдЙрдирдХा рд╕ंрд╡ाрдж рдХुрдЫ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд░рд╣ा -

рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдиाрдо ? рдЖрдЬ़ाрдж
рдкिрддा рдХा рдиाрдо? рд╕्рд╡ाрдзीрди
рддुрдо्рд╣ाрд░ा рдШрд░? рдЬेрд▓рдЦाрдиा



рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдиे рдЬрдм резрел рдмेंрдд рдХी рд╕рдЬा рджी рддो рдЕрдкрдиे рдиंрдЧे рдмрджрди рдкрд░ рд▓рдЧे рд╣рд░ рдмेंрдд рдХे рд╕ाрде рд╡े рдЪिрд▓्рд▓ाрддे - рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдХी рдЬрдп। рдмेंрдд рдЦाрдиे рдХे рдмाрдж рддीрди рдЖрдиे рдХी рдЬो рд░ाрд╢ि рдкрдЯ्рдЯी рдЖрджि рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ें рджी рдЧрдИ рдеी, рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЬेрд▓рд░ рдХे рдКрдкрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдлेंрдХा рдФрд░ рд▓рд╣ूрд▓ुрд╣ाрди рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЕрдкрдиे рдПрдХ рджोрд╕्рдд рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХे рдпрд╣ाँ рдЬाрдХрд░ рдорд░рд╣рдордкрдЯ्рдЯी рдХрд░рд╡ाрдпी।

рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рджौрд░ाрди рдЬрдм рдлрд░рд╡рд░ी резрепреиреи рдоें рдЪौрд░ाрдЪौрд░ी рдХी рдШрдЯрдиा рдХो рдЖрдзाрд░ рдмрдиाрдХрд░ рдЧाँрдзीрдЬी рдиे рдЖрди्рджोрд▓рди рд╡ाрдкрд╕ рд▓े рд▓िрдпा рддो рднрдЧрддрд╕िंрд╣ рдХी рддрд░рд╣ рдЖрдЬ़ाрдж рдХा рднी рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕ рд╕े рдоोрд╣ рднंрдЧ рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рд╡े резрепреирей рдоें рд╢рдЪिрди्рдж्рд░ рдиाрде рд╕ाрди्рдпाрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдП рдЧрдП рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХे рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░िрдпों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдмрдиाрдП рдЧрдП рджрд▓ рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрдиी рдк्рд░рдЬाрддाрдд्рд░िрдХ рд╕ंрдШ (рдПрдЪ рдЖрд░ рдП) рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЧрдП। рдЗрд╕ рд╕ंрдЧрдарди рдиे рдЬрдм рдЧाँрд╡ों рдоें рдЕрдоीрд░ рдШрд░ों рдкрд░ рдбрдХैрддिрдпाँ рдбाрд▓ीं, рддाрдХि рджрд▓ рдХे рд▓िрдП рдзрди рдЬुрдЯाрдпा рдЬा рд╕рдХे рддो рддрдп рдХिрдпा рдХि рдХिрд╕ी рднी рдФрд░рдд рдХे рдЙрдкрд░ рд╣ाрде рдирд╣ीं рдЙрдаाрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдПрдХ рдЧाँрд╡ рдоें рд░ाрдордк्рд░рд╕ाрдж рдмिрд╕्рдоिрд▓ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдбाрд▓ी рдЧрдИ рдбрдХैрддी рдоें рдЬрдм рдПрдХ рдФрд░рдд рдиे рдЖрдЬ़ाрдж рдХा рддрдоंрдЪा рдЫीрди рд▓िрдпा рддो рдЕрдкрдиे рдмрд▓рд╢ाрд▓ी рд╢рд░ीрд░ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдЕрдкрдиे рдЙрд╕ूрд▓ों рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд╕рдкрд░ рд╣ाрде рдирд╣ीं рдЙрдаाрдпा। рдЗрд╕ рдбрдХैрддी рдоें рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рджрд▓ рдХे рдЖрда рд╕рджрд╕्рдпों, рдЬिрд╕рдоें рдЖрдЬ़ाрдж рдФрд░ рдмिрд╕्рдоिрд▓ рд╢ाрдоिрд▓ рдеे, рдХी рдмрдб़ी рджुрд░्рджрд╢ा рд╣ुрдИ рдХ्рдпोंрдХि рдкूрд░े рдЧाँрд╡ рдиे рдЙрдирдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рджрд▓ рдиे рдХेрд╡рд▓ рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░рддिрд╖्рдаाрдиों рдХो рд╣ी рд▓ूрдЯрдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХिрдпा। рез рдЬрдирд╡рд░ी резрепреирел рдХो рджрд▓ рдиे рджेрд╢рднрд░ рдоें рдЕрдкрдиा рдмрд╣ुрдЪрд░्рдЪिрдд рдкрд░्рдЪा рдж рд░िрд╡ोрд▓्рдпूрд╢рдирд░ी (рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी) рдмांрдЯा рдЬिрд╕рдоें рджрд▓ рдХी рдиीрддिрдпों рдХा рдЦुрд▓ाрд╕ा рдеा। рдЗрд╕ рдкैрдо्рдлрд▓ेрдЯ рдоें рд░ूрд╕ी рдХ्рд░ांрддि рдХी рдЪрд░्рдЪा рдоिрд▓рддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓ेрдЦрдХ рд╕рдо्рднрд╡рддः рд╢рдЪीрди्рдж्рд░рдиाрде рд╕ाрди्рдпाрд▓ рдеे।


рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХी рдирдЬрд░ рдоें

рдЗрд╕ рд╕ंрдШ рдХी рдиीрддिрдпों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ реп рдЕрдЧрд╕्рдд резрепреирел рдХो рдХाрдХोрд░ी рдХांрдб рдХो рдЕंрдЬाрдо рджिрдпा рдЧрдпा । рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЕрд╢рдл़ाрдХ рдЙрд▓्рд▓ा рдЦाрди рдиे рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдеा рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ें рдбрд░ рдеा рдХि рдЗрд╕рд╕े рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдЙрдирдХे рджрд▓ рдХो рдЬрдб़ рд╕े рдЙрдЦाрдб़рдиे рдкрд░ рддुрд▓ рдЬाрдПрдЧा। рдФрд░ рдРрд╕ा рд╣ी рд╣ुрдЖ। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХो рддो рдкрдХрдб़ рдирд╣ीं рд╕рдХे рдкрд░ рдЕрди्рдп рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддाрдУं - рд░ाрдордк्рд░рд╕ाрдж рдмिрд╕्рдоिрд▓, рдЕрд╢рдл़ाрдХ рдЙрд▓्рд▓ा рдЦाँ, рд░ोрд╢рди рд╕िंрд╣ рддрдеा рд░ाрдЬेрди्рдж्рд░ рд▓ाрд╣िрдб़ी рдХो рдХ्рд░рдорд╢ः резреп рдФрд░ резрен рджिрд╕рдо्рдмрд░ резрепреирен рдХो рдлाँрд╕ी рдкрд░ рдЪрдв़ाрдХрд░ рд╢рд╣ीрдж рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕ рдоुрдХрджрдоे рдХे рджौрд░ाрди рджрд▓ рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд░рд╣ा рдФрд░ рдПрдХाрдз рдмाрд░ рдмिрд╕्рдоिрд▓ рддрдеा рдпोрдЧेрд╢ рдЪрдЯрд░्рдЬी рдЖрджि рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░िрдпों рдХो рдЫुрдб़ाрдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рднी рдмрдиी рдЬिрд╕рдоें рдЖрдЬ़ाрдж рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рднрдЧрдд рд╕िंрд╣ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеे рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдпोрдЬрдиा рдкूрд░ी рди рд╣ो рд╕рдХी। рео-реп рд╕िрддрдо्рдмрд░ рдХो рджрд▓ рдХा рдкुрдирд░्рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрди рд╕ोрд╢рд▓िрд╕्рдЯ рд░िрдкрдм्рд▓िрдХрди рдПрд╢ोрд╕िрдПрд╕рди рд░рдЦा рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХे рдЧрдарди рдХा рдвाँрдЪा рднрдЧрдд рд╕िंрд╣ рдиे рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдеा рдкрд░ рдЗрд╕े рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рдкूрд░्рдг рд╕рдорд░्рдерди рдк्рд░ाрдк्рдд рдеा।

рдЪрд░рдо рд╕рдХ्рд░िрдпрддा
рдЖрдЬ़ाрдж рдХे рдк्рд░рд╢ंрд╕рдХों рдоें рдкंрдбिрдд рдоोрддीрд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू, рдкुрд░ुрд╖ोрдд्рддрдорджाрд╕ рдЯंрдбрди рдХा рдиाрдо рд╢ुрдоाрд░ рдеा। рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рд╕े рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рднेंрдЯ рдЬो рд╕्рд╡рд░ाрдЬ рднрд╡рди рдоें рд╣ुрдИ рдеी рдЙрд╕рдХा рдЬ़िрдХ्рд░ рдиेрд╣рд░ू рдиे 'рдлाрд╕ीрд╡рджी рдордиोрд╡ृрдд्рддि' рдХे рд░ूрдк рдоें рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдХрдаोрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдорди्рдордиाрде рдЧुрдк्рдд рдиे рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦрди рдоें рдХी рд╣ै। рдпрдж्рдпрдкि рдиेрд╣рд░ू рдиे рдЖрдЬ़ाрдж рдХो рджрд▓ рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХो рд░ूрд╕ рдоें рд╕рдоाрдЬрд╡ाрдж рдХे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рднेрдЬрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╣рдЬाрд░ рд░ूрдкрдпे рджिрдпे рдеे рдЬिрдирдоें рд╕े рекрекрео рд░ूрдкрдпे рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рд╢рд╣ाрджрдд рдХे рд╡рдХ़्рдд рдЙрдирдХे рд╡рд╕्рдд्рд░ों рдоें рдоिрд▓े рдеे। рд╕рдо्рднрд╡рддः рд╕ुрд░ेрди्рдж्рд░рдиाрде рдкाрдг्рдбेрдп рддрдеा рдпрд╢рдкाрд▓ рдХा рд░ूрд╕ рдЬाрдиा рддрдп рд╣ुрдЖ рдеा рдкрд░ резрепреирео-рейрез рдХे рдмीрдЪ рд╢рд╣ाрджрдд рдХा рдРрд╕ा рд╕िрд▓рд╕िрд▓ा рдЪрд▓ा рдХि рджрд▓ рд▓рдЧрднрдЧ рдмिрдЦрд░ рд╕ा рдЧрдпा। рдЪрди्рдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЬрдм рднрдЧрддрд╕िंрд╣ рдПрд╕ेрдо्рдмрд▓ी рдоें рдмрдо рдлेंрдХрдиे рдЧрдП рддो рдЖрдЬ़ाрдж рдкрд░ рджрд▓ рдХी рдкूрд░ी рдЬिрдо्рдоेрд╡ाрд░ी рдЖ рдЧрдИ। рд╕ांрдбрд░्рд╕ рд╡рдз рдоें рднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднрдЧрдд рд╕िंрд╣ рдХा рд╕ाрде рджिрдпा рдФрд░ рдлिрд░ рдмाрдж рдоें рдЙрди्рд╣ें рдЫुрдб़ाрдиे рдХी рдкूрд░ी рдХोрд╢िрд╢ рднी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХी । рдЖрдЬ़ाрдж рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЬाрдХрд░ рдпрд╢рдкाрд▓ рдиे реирей рджिрд╕рдо्рдмрд░ резрепреиреп рдХो рджिрд▓्рд▓ी рдХे рдирдЬ़рджीрдХ рд╡ाрдпрд╕рд░ाрдп рдХी рдЧाрдб़ी рдкрд░ рдмрдо рдлेंрдХा рддो рдЗрд╕рд╕े рдЖрдЬ़ाрдж рдХ्рд╖ुрдм्рдз рдеे рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рд╡ाрдпрд╕рд░ाрдп рддो рдмрдЪ рдЧрдпा рдеा рдкрд░ рдХुрдЫ рдФрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдоाрд░े рдЧрдП рдеे। рдЖрдЬ़ाрдж рдХो реирео рдордИ резрепрейреж рдХो рднрдЧрд╡рддीрдЪрд░рдг рд╡ोрд╣рд░ा рдХी рдмрдордкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдоें рд╣ुрдИ рд╢рд╣ाрджрдд рд╕े рднी рдЧрд╣рд░ा рдЖрдШाрдд рд▓рдЧा рдеा । рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдг рднрдЧрдд рд╕िंрд╣ рдХो рдЬेрд▓ рд╕े рдЫुрдб़ाрдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рдЦрдЯाрдИ рдоें рдкрдб़ рдЧрдИ рдеी। рднрдЧрдд рд╕िंрд╣, рд╕ुрдЦрджेрд╡ рддрдеा рд░ाрдЬрдЧुрд░ рдХी рдлाँрд╕ी рд░ुрдХрд╡ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рджुрд░्рдЧा рднाрднी рдХो рдЧाँрдзीрдЬी рдХे рдкाрд╕ рднेрдЬा рдЬрд╣ाँ рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдХोрд░ा рдЬрд╡ाрдм рджे рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЖрдЬ़ाрдж рдиे рдЕрдкрдиे рдмрд▓рдмूрддे рдкрд░ рдЭाँрд╕ी рдФрд░ рдХाрдирдкुрд░ рдоें рдЕрдкрдиे рдЕрдб्рдбे рдмрдиा рд▓िрдпे рдеे । рдЭाँрд╕ी рдоें рд░ुрдж्рд░рдиाрд░ाрдпрдг, рд╕рджाрд╢िрд╡ рдоुрд▓्рдХाрдкुрд░рдХрд░, рднрдЧрд╡ाрдирджाрд╕ рдоाрд╣ौрд░ рддрдеा рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рд╡ैрд╢рдо्рдкाрдпрди рдеे рдЬрдмрдХि рдХाрдирдкुрд░ рдоे рд╢ाрд▓िрдЧ्рд░ाрдо рд╢ुрдХ्рд▓ рд╕рдХ्рд░िрдп рдеे। рд╢ाрд▓िрдЧ्рд░ाрдо рд╢ुрдХ्рд▓ рдХो рез рджिрд╕рдо्рдмрд░ резрепрейреж рдХो рдкुрд▓िрд╕ рдиे рдЖрдЬ़ाрдж рд╕े рдПрдХ рдкाрд░्рдХ рдоें рдЬाрддे рд╡рдХ्рдд рд╢рд╣ीрдж рдХрд░ рджिрдпा рдеा।

рд╢рд╣ाрджрдд
реирел рдлрд░рд╡рд░ी резрепрейрез рд╕े рдЖрдЬ़ाрдж рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж рдоें рдеे рдФрд░ рдпрд╢рдкाрд▓ рд░ूрд╕ рднेрдЬे рдЬाрдиे рд╕рдо्рдмрди्рдзी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдЕрди्рддिрдо рд░ूрдк рджे рд░рд╣े рдеे। реирен рдлрд░рд╡рд░ी рдХो рдЬрдм рд╡े рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рдкाрд░्рдХ (рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо рдЕрдм рдЖрдЬ़ाрдж рдкाрд░्рдХ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै) рдоें рд╕ुрдЦрджेрд╡ рдХे рд╕ाрде рдХिрд╕ी рдЪрд░्рдЪा рдоें рд╡्рдпрд╕्рдд рдеे рддो рдХिрд╕ी рдоुрдЦाрд╡िрд░ рдХी рд╕ूрдЪрдиा рдкрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдиे рдЙрди्рд╣ें рдШेрд░ рд▓िрдпा। рдЗрд╕ी рдоुрдарднेрдб़ рдоें рдЖрдЬ़ाрдж рд╢рд╣ीрдж рд╣ुрдП।


рдЖрдЬ़ाрдж рдХे рд╢рд╣ाрджрдд рдХी рдЦрдмрд░ рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХी рдкрдд्рдиी рдХрдорд▓ा рдиेрд╣рд░ू рдХो рдоिрд▓ी рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рддрдоाрдо рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕ी рдиेрддाрдУं рд╡ рдЕрди्рдп рджेрд╢рднрдХ्рддों рдХो рдЗрд╕рдХी рд╕ूрдЪрдиा рджी। рдкुрд▓िрд╕ рдиे рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдХो рдЗрд╕рдХी рд╕ूрдЪрдиा рджिрдП рдЙрдирдХा рдЕрди्рддिрдо рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा । рдмाрдж рдоें рд╢ाрдо рдХे рд╡рдХ्рдд рдЙрдирдХी рдЕрд╕्рдеिрдпाँ рд▓ेрдХрд░ рдпुрд╡рдХों рдХा рдПрдХ рдЬुрд▓ूрд╕ рдиिрдХрд▓ा рдФрд░ рд╕рднा рд╣ुрдИ। рд╕рднा рдХो рд╢рдЪिрди्рдж्рд░рдиाрде рд╕ाрди्рдпाрд▓ рдХी рдкрдд्рдиी рдиे рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдЬैрд╕े рдмंрдЧाрд▓ рдоें рдЦुрджीрд░ाрдордмोрд╕ рдХी рд╢рд╣ाрджрдд рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХी рд░ाрдЦ рдХो рд▓ोрдЧों рдиे рдШрд░ рдоें рд░рдЦрдХрд░ рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЖрдЬ़ाрдж рдХो рднी рд╕рдо्рдоाрди рдоिрд▓ेрдЧा। рд╕рднा рдХो рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдиे рднी рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХिрдпा। рдЗрд╕рд╕े рдкूрд░्рд╡ рем рдлрд░рд╡рд░ी резрепреирен рдХो рдоोрддीрд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХे рджेрд╣ाрди्рдд рдХे рдмाрдж рдЖрдЬ़ाрдж рдЙрдирдХी рд╢рд╡рдпाрдд्рд░ा рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдП рдеे рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдХे рджेрд╣ाрди्рдд рд╕े рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░िрдпों рдиे рдЕрдкрдиा рдПрдХ рд╕рдЪ्рдЪा рд╣рдорджрд░्рдж рдЦो рджिрдпा рдеा।

рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬीрд╡рди
рдЖрдЬाрдж рдПрдХ рджेрд╢рднрдХ्рдд рдеे। рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рдкाрд░्рдХ рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рд╕े рд╕ाрдордиा рдХрд░рддे рд╡рдХ्рдд рдЬрдм рдЙрдирдХी рдкिрд╕्рддौрд▓ рдоें рдЖрдЦिрд░ी рдЧोрд▓ी рдмрдЪी рддो рдЙрд╕рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЦुрдж рдкрд░ рдЪрд▓ा рдХрд░ рд╢рд╣ाрджрдд рджी рдеी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЫिрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдзु рдХा рд╡ेрд╢ рдмрдиाрдиा рдмрдЦूрдмी рд╕ीрдЦ рдеा рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдИ рджрдл़े рдХिрдпा। рдПрдХ рдмाрд░ рд╡े рджрд▓ рдХे рд▓िрдП рдзрди рдЬुрдЯाрдиे рд╣ेрддु рдЧाрдЬ़ीрдкुрд░ рдХे рдПрдХ рдорд░рдгाрд╕рди्рди рд╕ाрдзु рдХे рдкाрд╕ рдЪेрд▓ा рдмрдирдХрд░ рднी рд░рд╣े рддाрдХि рдЙрд╕рдХे рдорд░рдиे рдХे рдмाрдж рдбेрд░े рдХे рдкाँрдЪ рд▓ाрдЦ рдХी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдЙрдирдХे рд╣ाрде рд▓рдЧ рдЬाрдП рдкрд░ рд╡рд╣ाँ рдЬाрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдкрддा рдЪрд▓ा рдХि рд╕ाрдзु рдорд░рдгाрд╕рди्рди рдирд╣ीं рдеा рдФрд░ рд╡े рд╡ाрдкрд╕ рдЖ рдЧрдП। рд░ूрд╕ी рдХ्рд░ाрди्рддिрдХाрд░ी рд╡ेрд░ा рдХिрдЧ्рдирд░ рдХी рдХрд╣ाрдиिрдпों рд╕े рд╡े рдмрд╣ुрдд рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдеे рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╣िрди्рджी рдоें рд▓ेрдиिрди рдХी рд▓िрдЦी рдПрдХ рдХिрддाрдм рднी рдеी। рд╣ंрд▓ांрдХि рд╡े рдХुрдж рдкрдв़рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рджूрд╕рд░ों рд╕े рд╕ुрдирдиे рдоे рдЬ्рдпाрджा рдЖрдирди्рджिрдд рд╣ोрддे рдеे। рдЬрдм рд╡े рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдХे рд▓िрдП рдмрдо्рдмрдИ рдЧрдП рдеे рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдИ рдлिрд▓्рдоें рджेрдЦीं। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоूрдХ рдлिрд▓्рдоों рдХा рд╣ी рдк्рд░рдЪрд▓рди рдеा рдкрд░ рдмाрдж рдоें рд╡े рдлिрд▓्рдоो рдХे рдк्рд░рддि рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдП।

рдЪंрдж्рд░рд╢ेрдЦрд░ рдЖрдЬाрдж рдиे рд╡ीрд░рддा рдХी рдирдИ рдкрд░िрднाрд╖ा рд▓िрдЦी рдеी। рдЙрдирдХे рдмрд▓िрджाрди рдХे рдмाрдж рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХिрдпा рдЧрдпा рдЖंрджोрд▓рди рдФрд░ рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдпा, рдЙрдирд╕े рдк्рд░ेрд░рдгा рд▓ेрдХрд░ рд╣рдЬाрд░ों рдпुрд╡рдХ рд╕्‍рд╡рддंрдд्рд░рддा рдЖंрджोрд▓рди рдоें рдХूрдж рдкрдб़े। рдЖрдЬाрдж рдХी рд╢рд╣ाрджрдд рдХे рд╕ोрд▓рд╣ рд╡рд░्рд╖ों рдХे рдмाрдж 15 рдЕрдЧрд╕्‍рдд рд╕рди् 1947 рдХो рднाрд░рдд рдХी рдЖрдЬाрджी рдХा рдЙрдирдХा рд╕рдкрдиा рдкूрд░ा рд╣ुрдЖ।